Veldproef: 30 april t/m 2 mei

Foto: Florien de Graaf (BB-Facebook)

Na een langdurige coronasluiting lijkt er zomaar perspectief te ontstaan voor de dierentuinen van Nederland. Artis, Ouwehands Dierenpark, GaiaZOO en Diergaarde Blijdorp staan op een lijstje van experimentlocaties dat de Rijksoverheid vandaag naar buiten bracht. In de loop van april mogen deze locaties drie (Blijdorp en Gaia) of vier (Artis en Ouwehands) dagen de poorten op een kiertje zetten. Randvoorwaarde: een negatieve testuitslag.

Voor Diergaarde Blijdorp geldt dat er op 30 april, 1 en 2 mei dagelijks 4.000 mensen mogen langskomen. Daarbij blijven alle COVID-19-maatregelen, zoals het houden van afstand en het streven naar maximale hygiëne, gelden. Diergaarde Blijdorp meldt: ”Het is nog niet mogelijk om je hiervoor in te schrijven of te reserveren. Als we meer weten, zullen we zo snel mogelijk informatie beschikbaar stellen over hoe en onder welke voorwaarden je kunt reserveren.” Hou blijdorp.nl in de gaten.

Het kabinet monitort of er belangstelling bestaat voor deze regeling en of de evenementen geordend verlopen. Mochten de tekenen gunstig zijn en de besmettingscijfers laag blijven, dan wordt dit beleid waarschijnlijk de norm voor de cultuursector zolang er nog geen sprake van groepsimmuniteit is in Nederland. In de woorden van de overheid: ”Het doel van de pilots is om sectoren eerder te openen dan zonder testen mogelijk is.”

Diergaarde Blijdorp sloot op 15 december 2020 de poorten en sindsdien heerst stilte in de dierentuin. Voorafgaand aan de derde lockdown was Blijdorp ook al 79 dagen lang dicht geweest. De financiële gevolgen laten zich raden: klik HIER om je kennis hierover op te frissen. In de meest rooskleurige scenario’s zal Blijdorp overigens nog minimaal twee dagen weer gesloten moeblijven

Nieuwe woestijnbiotoop Blijdorp komt inclusief containerschip: ”we moeten mee met onze tijd”

Niet iedereen kan naar de tropen reizen om de natuur daar met eigen ogen te aanschouwen. Dat is een van de redenen voor het bestaan van dierentuinen. Diergaarde Blijdorp laat nu weten een nieuwe ‘reisbestemming’ te willen creëren onder de rook van Rotterdam: een Noord-Afrikaanse woestijnbiotoop, ”Suez & Sinaï” geheten.

Hoewel de plannen om de volkstuintjes te bedelven onder zandduinen – om er vervolgens onder andere dromedarissen, struisvogels en Arabische oryxen te plaatsen – met luid applaus en gejuich ontvangen werden bij de presentatie van de plannen, steelt de entree tot de biotoop pas écht de show. Een containerschip, 400 meter lang, moet het nieuwe uitbreidingsterrein visueel scheiden van het Amerikaanse themagebied, en verschaft toegang tot het uitbreidingsgebied vanaf de Rivièrahal-Zijde. De directeur: ”Zo steek je vanaf de Afrikaanse Savanne ter hoogte van de zebra’s gemakkelijk over naar dit stukje Midden-Oosten. Net als in het echt dus.”

Overigens laten de Nederlandse Spoorwegen en ProRail weten bezwaar aan te tekenen tegen de uitbreidingsplannen van het park. Het nieuwe complex zou volgens hen leiden tot een stremming van het drukke treinverkeer richting Utrecht en zou eveneens de hogesnelheidslijn Amsterdam-Antwerpen blokkeren. De schade voor de handelssector zou miljarden bedragen.

Blijdorper Bende wist exclusieve bouwplannen te bemachtigen. Zeg nu zelf: toch bijna te mooi om waar te zijn?

Blijdorp & Corona: een update

Foto: Florien de Graaf (BB-Facebook)

Het vaccinatieproces is begonnen, maar het duurt nog wel even voordat Nederland weer de oude zal zijn en dat geldt ook voor de dierentuinwereld. Vooralsnog geldt 9 februari als einddatum van de derde lockdown, maar het staat nog niet vast dat er dan ook daadwerkelijk een versoepeling van de maatregelen zal plaatsvinden. De afgelopen weken heeft een groot deel van Rotterdam zich achter Diergaarde Blijdorp geschaard, maar laatst is er een kleine mediarel ontstaan rondom de Rotterdamse dierentuin. We zetten de feiten op een rij.

Het is niet de eerste keer dat de portefeuille van Blijdorp in de schijnwerpers staat. Toen het park omstreeks de millenniumwisseling in rap tempo moderniseerde, bestond er een vast subsidiepotje van de Gemeente Rotterdam dat gebruikt werd om alle eindjes aan elkaar te knopen. Na de kredietcrisis viel die steun echter weg onder bewind van VVD, CDA, PvdA en D66: van 4,8 miljoen in 2010 naar acht ton in 2015. Het resterende bedrag was (en is) bovendien uitsluitend bedoeld om schoolreisjes en lespakketten te financieren. Het gevolg was een pijnlijke reorganisatie onder toeziend oog van directeur Marc Damen omstreeks 2013. Het huishoudboekje ging drastisch op de schop en een acuut faillissement werd afgewend. De nieuwe balans was echter kwetsbaar: om alle vaste kosten te dekken, moest de dierentuin ieder jaar minimaal 1,4 miljoen bezoekers ontvangen. Dat liet de huidige directeur, Erik Zevenbergen, laatst weten bij de ZooInside Podcast. En dat getal werd ook gehaald. Tot 2020.

Reorganisatie

In 2020 is Blijdorp 13 miljoen euro aan omzet misgelopen en alle reserves waren al snel opgebrand. Vanuit de Rijksoverheid is er een steunpakket van 39 miljoen beschikbaar gesteld dat in maart verdeeld zal worden onder de circa zeventig Nederlandse dierentuinen (mits de Europese Commissie goedkeuring geeft). Mogelijk blijft het daar niet bij, maar van groter belang voor Diergaarde Blijdorp is het noodkrediet van de Gemeente Rotterdam. Dat bedraagt 10 miljoen euro, maar de voorwaarden zijn strikt. De lening moet zo snel mogelijk worden terugbetaald en wordt bovendien verstrekt onder de randvoorwaarde dat er opnieuw een reorganisatie plaatsvindt. Alle fracties in de Gemeenteraad stemden vóór de (voorwaarden van) noodsteun, met uitzondering van de Partij voor de Dieren.

Absoluut horrorscenario' dreigt voor Blijdorp: dieren de deur uit doen om crisis te overleven | Rotterdam | AD.nl
Foto: Diergaarde Blijdorp (blijdorp.nl). Directeur Zevenbergen.

De directeur liet eerder al weten dat het massa-ontslag weliswaar pijn doet, maar dat het bestuur het belang ervan ook inziet. De dierentuin gaat uit van een vergelijkbaar sober 2021 en de directie vreest ook voor over eventuele toekomstige crises. Zoals Zevenbergen verklaarde bij ZooInside: ”Onze vaste lasten zijn systematisch te hoog. Zelfs als we onze begrote cijfers voor 2020 wel gehaald hadden, zouden we eigenlijk niet de financiële ruimte gehad hebben om het onderhoud te doen wat we hadden moeten doen. De komende jaren hoeven wij niet meer na te denken over onze inkomsten verhogen, dus wij moeten naar lagere kostenposten toe. Het flexibele deel van de organisatie moet groter worden. We moeten dus beter kunnen meebewegen met fluctuaties in bezoekersaantallen.” In totaal verdwijnen 40 van de 180 vaste arbeidslocaties. Volgens het NRC gaat het om dertig flexfuncties in de horeca en tien vaste medewerkers die zich bezighielden met bezoekerswelzijn en planning.

Het personeel trekt nu echter aan de bel. Volgens RTV Rijnmond schrijven zij in een brief naar de Gemeenteraad: ”Waarom moeten er meer flexcontracten komen om meer winst te genereren? Wij zijn toch een stichting zonder winstoogmerk?” De nieuwsorganisatie weet verder dat de resterende medewerkers enkele arbeidsvoorwaarden moeten afstaan. Het gaat daarbij voornamelijk om de ‘oude garde’, die vanwege de reorganisatie van 2013 onder een CAO-overgangsregeling viel. Het natuurlijk verloop van deze relatief duurdere medewerkers gaat echter langzamer dan verwacht en het idee is nu om alle arbeidsovereenkomsten gelijk te trekken. Dat zou geld besparen. Het beklag: de dierentuintop viel al onder de nieuwe CAO en wordt bij de ‘harmonisatie’ dus amper geraakt. Naar aanleiding van de noodkreet heeft Leefbaar Rotterdam om opheldering gevraagd bij VVD-wethouder Bert Wijbenga. Hij laat namens Blijdorp weten dat het park verwacht 2021 te kunnen doorstaan dankzij de lening, mits de reorganisatie en de harmonisatie doorgang vinden.

Euthanasie

De échte commotie ontstond echter door een ‘wat als’-vraag van Leefbaar Rotterdam: ”Wat gebeurt er met de dieren als zij noodgedwongen weg zouden moeten vanwege de financiële onzekerheid?” Wijbenga schrijft: ”Zoals aangegeven, zal dit zich alleen voordoen indien Diergaarde Blijdorp niet kan reorganiseren en de arbeidsvoorwaarden niet kan harmoniseren. In dat geval zal er bezuinigd moeten worden op het primaire proces, waaronder het aantal dierverzorgers. Alleen dan zal Blijdorp moeten besluiten tot het verkleinen van de dierencollectie. Diergaarde Blijdorp zal er alles aan doen om dat te voorkomen. Lukt dat onverhoopt niet, dan zal Diergaarde Blijdorp zich tot het uiterste inspannen om de dieren in andere dierentuinen te herplaatsen. Dat zal echter, zoals de vragenstellers terecht opmerken, lastig zijn, want andere dierentuinen verkeren ook in zware problemen. Sommige hebben hun dierencollectie noodgedwongen dan ook al verminderd. Onvermijdelijk zal de Diergaarde – zeer tegen haar zin – dan tot euthanasie moeten overgaan. De inzet van Blijdorp om te komen tot een reorganisatie en harmonisering van de arbeidsvoorwaarden is dan ook groot.”

Foto: @bertwijbenga (Twitter). Wethouder Wijbenga.

Het Algemeen Dagblad kopte al snel ”euthanasie van dieren dreigt” en aldaar reageerde Benvenido van Schaik van Leefbaar Rotterdam geschokt: ”Al moet ik heel Rotterdam mobiliseren, ze blijven met hun poten van de dieren af. Ik ga vol op het orgel.” Het is een opmerkelijk contrast met het eerdere standpunt van Leefbaar Rotterdam. Een motie tegen ‘corona-euthanasie’ in Blijdorp waarover in oktober 2020 gestemd werd, sneuvelde namelijk dánkzij Leefbaar Rotterdam. Zij kregen daarbij bijval van CDA, ChristenUnie-SGP, D66, PvdA en VVD. Als Leefbaar Rotterdam zich toen al had uitgesproken tegen zo’n horrorscenario, zou deze motie aangenomen geweest zijn.

Niet dat die motie waarschijnlijk nodig zal zijn. Als lid van de Europese koepelorganisatie EAZA dient Diergaarde Blijdorp zich te houden aan hun richtlijnen voor het gebruik van niet-medische euthanasie. Zij hanteren binnen de context van populatiebeheer drie criteria voor het gebruik ervan. Het mag pas toegepast worden als het dier in kwestie dusdanig abnormaal gedrag vertoont dat het een normaal bestaan voor zijn of haar soortgenoten niet langer mogelijk is, als de aanwezigheid van dat dier het fokprogramma in gevaar brengt en als er écht geen mogelijkheid tot transport bestaat. Volgens de EAZA sluit dit beleid het best aan op hoe er in natuurreservaten wordt omgegaan met het doelbewust doden van individuen. Een spontaan faillissement van een dierentuin was ten tijde van het bepalen van deze richtlijnen ondenkbaar. In een recentere communicatie, naar aanleiding van de COVID-19-pandemie, heeft de EAZA echter duidelijk gemaakt dat de organisatie niet achter het doden van dieren om financiële redenen staat. Uit ethisch bezwaar, maar ook vanwege de schade die zulke acties zouden kunnen aanrichten aan de herintroductieplannen voor bedreigde soorten.

Hoe nu verder?

Aanstaande donderdag zal de Gemeenteraad een spoeddebat houden over de reorganisatie, op verzoek van Leefbaar Rotterdam en de PvdA. Zij vinden dat er meer banen verdwijnen dan strikt noodzakelijk. ”De voorgestelde reorganisatie en harmonisatie zijn erg ingrijpend, met mogelijk grote financiële gevolgen voor de werknemers. Bij de plannen voor de reorganisatie gaat Blijdorp wel uit van héél zwarte scenario’s. Er wordt post-corona een dramatische daling van de bezoekersaantallen verwacht, terwijl verschillende onderzoeksbureaus juist een stijging van consumentenuitgaven verwachten nadat de maatregelen voorbij zijn.”

Foto: Leefbaar Rotterdam (Facebook). Benvenido van Schaik.

Diergaarde Blijdorp is relatief stil te midden van al het tumult. Wel sprak een woordvoerder met het Algemeen Dagblad over het gebruik van euthanasie: ”Wat wethouder Wijbenga heeft opgenoemd (…) is een feitelijke opsomming van de volgorde van stappen. Diergaarde Blijdorp is geenszins van plan het zover te laten komen. Het welzijn van onze dieren komt altijd op de eerste plaats.”

Het beeld dat ontstaat, is complex. De reorganisaties van 2013 en 2021 zijn allebei afgedwongen door politieke besluiten, maar worden tegelijkertijd ook door hen tegengewerkt. Het personeel lijkt zich oneerlijk behandeld te voelen. De Diergaarde laat bij tijd en wijlen doorsijpelen dat het horrorscenario met betrekking tot euthanasie niet uitgesloten is, ook al gaat dit tegen het beleid van de EAZA in en geven ze zelf toe dat het niet nodig zal zijn als de herstructurering slaagt. Dat het om financiële redenen inslapen van dieren daadwerkelijk zou gebeuren, lijkt dus uitermate onwaarschijnlijk. De ontstane onweerswolken hebben voor grootschalige inzamelingsacties gezorgd, maar stuiten veel mensen ook tegen de borst. Dat blijkt wel uit de vele kritische reacties die de krantenkoppen op social media teweeg gebracht hebben.

Bij het debat op donderdag zal blijken wat de Gemeenteraad ditmaal besluit, maar ook de impact van dit alles op het imago van dierentuinen is iets om in de gaten te houden.

Foto: Jeroen Bast (BB-Facebook). Deze week liet ARTIS weten dat hun leeuwengroep naar een ander park zal verhuizen, omdat er geen geld beschikbaar is voor de bouw van een modern verblijf.

Derde golf COVID-19: vaarwel, tot betere tijden…

Foto: Florien de Graaf (BB-Facebook)

Geen glühwein en chocomel en snert in de dierentuin dit jaar. Vanavond maakte de overheid bekend dat, gezien de besmettingscijfers inmiddels weer op die van oktober lijken, alle dierenparken en aquaria minimaal t/m 19 januari 2021 gesloten blijven. De maatregel, die vanzelfsprekend onderdeel uitmaakt van een heel pakket, gaat onmiddellijk in. Het is wederom een tegenvaller voor Diergaarde Blijdorp, die eerder al van 16 maart t/m 19 mei de poorten gesloten hield en vervolgens wéér dicht moest van 5 november t/m 18 november. De boodschap is helder: we moeten op landelijke schaal terug naar de maartmentaliteit.

Zoals voor vrijwel ieder park in Nederland geldt, heeft de pandemie ervoor gezorgd dat Diergaarde Blijdorp op het randje van de financiële afgrond balanceert, nu het in 2020 in totaal op 96 dagen geen enkele bezoeker heeft ontvangen. Een minstens even grote impact op het huishoudboekje heeft het gegeven dat Blijdorp slechts 72 kille winterdagen lang wél ongelimiteerd bezoekers mocht ontvangen. Vanuit de Gemeente is een noodkrediet van 10 miljoen euro verstrekt, verbouwingen zijn geannuleerd, er komt een massa-ontslag aan en de vereniging Vrienden van Blijdorp probeert dit jaar een klein deel van de natuurbehoudsprojecten in het buitenland te financieren. Klik HIER om naar ons corona-archief te gaan voor meer informatie hierover.

Dus, waar valt er nu nog naar uit te kijken? Gelukkig nog wel het een en ander. Zo is er in de loop van deze week een nieuwe editie van het Vriendennieuws gepubliceerd. Een heerlijk uitgebreide uitgave met veel foto’s, behind-the-scenes verhalen en onopgemerkte nieuwtjes! Vanzelfsprekend zullen de highlights uiteindelijk ook op het Blijdorper Bende Blog gedeeld worden, maar uit respect voor de Vrienden wachten we daar altijd een paar weken mee. Als je het tijdschrift liever direct ontvangt, kan je HIER klikken (je krijgt het restant van 2020 er gratis bij!). Een digitaal dagje uit kan altijd nog via onze uitgebreide ‘Ontdek…’-pagina’s. Daarnaast beginnen aanstaande zondag de Blijdorper Bende Awards, de jaarlijkse publieksprijzen waarvoor iedereen kan stemmen. Tot slot beginnen we het nieuwe jaar goed met Themawedstrijd IX: ‘Blijdorper Billen’. Iedereen heeft immers wel een paar foto’s op zijn computer staan van dieren die zich precies op het verkeerde moment omdraaien en die kiekjes krijgen zo toch nog een tweede leven. Als je geïnteresseerd bent in het maken van een donatie aan onze mooie dierentuin, kan je de aankondigingen bovenaan onze BB-Facebook raadplegen voor officiële en veilige methodes. HIER kan je lezen hoe je webshops een deel van hun winst kan laten delen met de Vrienden. Blijf gezond en houd hoop!

Defilé der dieren: Koning bezoekt Diergaarde Blijdorp Rotterdam

Foto: Vrienden van Blijdorp (vriendenvanblijdorp.nl)

Dat er veel bekende Nederlanders zijn die geen nee zeggen tegen een dagje dierentuin, wisten we al langer, maar laatst ontving Diergaarde Blijdorp wel een zeer bijzondere gast: Koning Willem-Alexander bracht een werkbezoek aan het Rotterdamse dierenpark. De koning wilde meer kennis opdoen over de stand van zaken in dierentuinen. Door de COVID-19-crisis verkeren veel parken namelijk in zwaar financieel noodweer en zoals Blijdorps directeur Erik Zevenbergen het verwoordde: ”onze onvoorwaardelijke inzet voor natuurbehoud wijkt niet, maar het mag duidelijk zijn dat lijfsbehoud op de korte termijn daarvoor cruciaal is.” De koning bracht onder meer een bezoek aan de rode panda’s, waar hij sprak met Janno Weerman, mondiale fokcoördinator voor dit bedreigde dier en door zijn expedities naar Nepal een ervaringsdeskundige op het gebied van natuurbehoud. In Taman Indah maakte Willem-Alexander kennis met curator Harald Schmidt en voerde hij olifant Irma, wiens eerste dochter vernoemd was naar prins Bernhard, een appel. Later op de dag bezocht de koning het Oceanium, waar hij in het Natuurbehoudscentrum verder in gesprek ging met de directeur en de verzorgers. In de Haaienzaal woonde hij tot slot een digitale bijeenkomst van verschillende Nederlandse dierentuinbestuurders, EAZA-medewerkers en biologen bij. 

Aan ambitie geen gebrek bij Diergaarde Blijdorp. Sinds 2018 is directeur Zevenbergen namelijk ook voorzitter van de NvD en op Europees niveau is Rotterdam eindverantwoordelijk voor vijf fokprogramma’s: die van de Rüppells gieren, de Aziatische olifanten, de Egyptische landschildpadden, de kuifhertjes en de rode panda’s. Voor die laatste soort stichtte Blijdorp in 2012 tevens een modiaal fokprogramma, het Global Species Management Plan, gericht op samenwerking met Amerika en Azië. Er zijn nog maar acht andere diersoorten waarvoor al zo’n GSMP opgericht is. Het panda-project van de Maasstad is tevens bijzonder in het opzicht dat Blijdorp al jaren lang de voornaamste bron van geld en expertise van het Red Panda Network is, een organisatie die momenteel informatie verzameld over de status de rode panda in Nepal met in Rotterdam ontwikkelde cameravallen en GPS-halsbanden. Zo kan hopelijk worden voorkomen dat ze verdwijnen uit de beboste dalen van de Himalaya en kan bekeken worden hoe een mogelijke herintroductie van dieren uit gevangenschap eruit zou zien.

Collectief waren de leden van de wereldwijde dierentuinorganisatie WAZA (pre-corona) met $350 miljoen per jaar de derde grootste geldschieter voor natuurbehoud, na The Nature Conservancy en het WWF. In 2019 doneerde Blijdorp alleen al meer dan €140.000 aan natuurbeschermingsprojecten en een van de doelstellingen van het Masterplan 2030 van Blijdorp was om dit fonds uit te breiden tot een miljoen euro per jaar. Echter, doordat Blijdorp dit jaar een enorm verlies gedraaid heeft, zijn deze projecten tijdelijk grotendeels ‘overgeheveld’ naar het huishoudboekje van de vereniging Vrienden van Blijdorp. Zij leveren €25.000 aan tien projecten die ook met kleinere hoeveelheden geld al redelijk uit de voeten kunnen. Het is ook voor een deel een symbolisch ruggensteuntje: veel hardwerkende dierenliefhebbers overzees hebben dit jaar het merendeel van hun geldstroom zien opdrogen en met dit zakcentje wil Rotterdam toch duidelijk maken dat ze er niet alleen voor staan.

Prins Bernhard was vele jaren een trouwe partner voor Diergaarde Blijdorp, wiens volledige naam trouwens Stichting Koninklijke Rotterdamse Diergaarde luidt. In 2007 bezocht toenmalig koningin Beatrix Blijdorp ter gelegenheid van de 150ste verjaardag van de Diergaarde. Ook de vereniging Vrienden van Blijdorp is niet zonder een tintje oranje: in 2014 namen zij een Koninklijke Erepenning in ontvangst.