Tweede golf COVID-19: Diergaarde Blijdorp opnieuw gesloten

Foto: Florien de Graaf (BB-Facebook)

De nachtmerrie van de Nederlandse Vereniging van Dierentuinen is waarheid geworden: voor de tweede keer dit jaar moeten alle dierentuinen dicht. Dat maakte het Kabinet-Rutte III vandaag bekend. Deze maatregel, die onderdeel uitmaakt van een hele rits beslissingen, moet het aantal COVID-19-besmettingen verder terugdringen en de druk op de ziekenhuizen verlichten. Uit de huidige cijfers volgt namelijk dat, zoals het nu gaat, er geen sprake van back to normal zou kunnen zijn voor vele maanden. Het lijkt al met al een afweging om de pleister er in één keer af te trekken, in plaats van stukje bij beetje. Het is de bedoeling dat de maatregel morgenavond ingaat en twee weken duurt. En tóch doet het pijn in Blijdorp.

De dierentuin van Rotterdam ging op 16 maart dicht en ontving op 20 mei weer de eerste bezoekers, zij het op een veel kleinere schaal. Door de sluiting en de daarop volgende verminderde capaciteit loopt de Diergaarde in 2020 maar liefst 17 miljoen euro aan omzet mis. Ondanks een gift van 1,3 miljoen in het kader van de NOW, een overheidspotje van 39 miljoen dat verdeeld moet worden over alle dierentuinen van Nederland, het uitstellen en deels schrappen van het Masterplan 2030 én uiterste inspanningen om de uitgaven zoveel mogelijk te minimaliseren, resteert een litteken van 10 miljoen euro. Na uitvoerig overleg ging de Gemeente Rotterdam recentelijk akkoord met een noodlening om dat gat te overbruggen, gekoppeld aan de voorwaarde dat de bedrijfsvoering van Diergaarde Blijdorp flexibeler moest worden: een massa-ontslag dus. Op moment van schrijven laten de details van de reorganisatie nog altijd op zich wachten en nu moet het park dus weer gaan teren op de nagenoeg opgebrande reserves.

Voorafgaand aan de COVID-19-crisis waren de leden van de mondiale dierentuinorganisatie WAZA met $350 miljoen per jaar de op twee na grootste geldschieter voor natuurbehoud, na The Nature Conservancy en het WWF. Net als veel andere parken verklaarde Diergaarde Blijdorp met pijn in het hart dat ”onze onvoorwaardelijke inzet voor natuurbehoud niet wijkt, maar dat lijfsbehoud op de korte termijn daarvoor cruciaal is.” De vereniging Vrienden van Blijdorp probeert enkele initiatieven tijdelijk op zich te nemen, maar zal Blijdorp’s donatie van €140.000 aan meer dan twintig projecten in 2019 niet kunnen evenaren. In 2019 stelde de Diergaarde eveneens het laboratorium in het Oceanium ter beschikking aan The Ocean Cleanup, een Nederlands initiatief om plastic zwerfafval uit de zee te verwijderen. Ook bekostigde het park het transport van de verwaarloosde tijgerin Colón, bekend van het RTL-programma ‘De Bauers in Argentinië’, naar Zuid-Afrika en in februari van dit jaar leverde Diergaarde Blijdorp een bijdrage van €15.000 voor het bestrijden van de bosbranden in Australië.

Foto: Johanna Kok (BB-Facebook). Tijdens de eerste sluiting meldden de verzorgers dat de gorilla’s gespannen waren: ze associëren een gebrek aan bezoekers met verhuizingen en bezoekjes van de dierenarts. 

Dag des oordeels: Gemeenteraad stemt over noodsteun Blijdorp

Foto: Johanna Kok (BB-Facebook). Het kritiek bedreigde Prins-Alfredhert uit de Filipijnen.

De tweede COVID-19-golf mag dan wel hard toeslaan in de Randstad, maar Diergaarde Blijdorp is nog druk bezig de wonden van de eerste golf te likken. Het totale gebrek aan inkomsten tijdens de corona-sluiting, gecombineerd met de onveranderlijke kosten om voor de 20.000 inwonende dieren te zorgen, heeft een groot gat in de begroting van de Rotterdamse dierentuin geslagen. De huidige maximale bezoekerscapaciteit van 5.000 man per dag, die vaak niet eens gehaald wordt, zorgt ervoor dat de inkomsten van Blijdorp nog altijd beneden peil zijn. Al met al schat de Diergaarde zijn eigen omzetverlies van 2020 in op 17 miljoen, waar tegenover staat dat Blijdorp zeven miljoen heeft weten te besparen tijdens de lockdown. Daarom kondigde Blijdorp al snel aan dat een reorganisatie, waarbij een kwart van de 180 vaste arbeidsplaatsen zal verdwijnen, onvermijdelijk was. In september werd bovendien duidelijk dat de Diergaarde dit jaar niet in staat zou zijn om te doneren aan natuurbehoudsorganisaties, wat het park normaliter wel doet, en dat de implementatie van het Masterplan 2030 op de lange baan geschoven moet worden. Dat, en er werd een beroep gedaan op de politiek: alleen met extra noodsteun zou Blijdorp het hoofd boven water kunnen houden. Het College van B&W kwam al snel met een voorstel, maar dat plan moest eerst nog goedgekeurd worden door de Gemeenteraad. En vandaag was het dan zover: het moment van de waarheid.

Iets na vijf uur ‘s middags, nadat iedereen zijn zegje had gedaan, begon de stemming. Te beginnen bij de ingediende moties: zo wilde NIDA een toezegging dat Blijdorp aan zijn diversiteitsbeleid zou sleutelen en verder deden NIDA en DENK een verzoek tot extra onderzoek naar baanbehoud voor zoveel mogelijk medewerkers. De eerste motie kreeg niet genoeg bijval om aangenomen te worden, maar de tweede werd met een nipte meerderheid van de Gemeenteraad goedgekeurd. De resterende zeven moties waren allemaal door de SP en de Partij voor de Dieren samen ingediend. Beide partijen uitten openlijk kritiek op Diergaarde Blijdorp en zij stelden dan ook onder meer voor om Blijdorp’s participatie in de verschillende Europese fokprogramma’s voor bedreigde diersoorten stop te zetten, om de Diergaarde te dwingen om ex-proefdieren te huisvesten, om de inzet van euthanasie als uiterste populatiebeheer-middel te verbieden en om Blijdorp om te vormen tot een ”ecopark waar bedreigde diersoorten tijdelijk worden opgevangen en dat bijdraagt aan de biodiversiteit van de stad”. Geen van deze moties kreeg echter een meerderheid van de stemmen, al konden de SP en Partij voor de Dieren geregeld rekenen op de steun van 50PLUS, NIDA en DENK.

Foto: @rick_zoofotografie (BB-Instagram). Diergaarde Blijdorp fokt met de waarschijnlijk in het wild uitgestorven McCords doosschildpad.

Tot slot was het tijd om te stemmen over de noodlening van tien miljoen euro, zoals voorgesteld door de coalitie van GroenLinks, VVD, D66, PvdA, CDA en ChristenUnie-SGP. Het pakket werd door alle gemeenteraadsfracties (behalve de Partij voor de Dieren) aangenomen. Hoewel het faillissement van dit Rotterdams icoon natuurlijk ondenkbaar is, durfde menig dierenliefhebber tóén pas opgelucht adem te halen. Het is zeker geen luxe donatie: het park moet de tien miljoen zo snel mogelijk terugbetalen moet ook verplicht in de organisatie gaan snijden. Begin november ontvangt Diergaarde Blijdorp alvast vier miljoen euro en in januari 2021 wordt de resterende zes miljoen overgemaakt. Kortom: de komende jaren zullen tamelijk mager blijven. Het is niet de eerste keer dat Blijdorp op een houtje moet bijten. Na de kredietcrisis bouwde de Gemeente Rotterdam de subsidie razendsnel af, van 4,8 miljoen in 2010 naar acht ton in 2015. Om een faillissement af te wenden vond omstreeks 2013 al een reorganisatie plaats. Bekende namen zoals Rob van Loon, Henk Zwartepoorte en Willem Schaftenaar zouden, direct of indirect, een punt zetten achter hun carrière in Blijdorp. Een flink aantal diersoorten, met name reptielen en amfibieën, verdween uit de collectie en over het algemeen kregen de resterende verzorgers het drukker, wat leidde tot minder ruimte voor specialisme. Pas de laatste paar jaren krabbelde de Diergaarde weer op: het in 2019 geopende Natuurbehoudscentrum, een toevluchtsoord voor allerlei uiterst zeldzame maar niet zulke bekende soorten, was bijvoorbeeld het geesteskind van wijlen Zwartepoorte. Blijdorp nam datzelfde jaar de rol van EEP-coördinator voor de Rüppells gier en Egyptische landschildpad op zich, beiden kritiek bedreigd in hun voortbestaan. Begin dit jaar keerde ook een vakgroep terug die zich specialiseert in de zorg voor vogels en nog zeer recent werd er gefokt met de Antilliaanse leguaan, een kritiek bedreigde diersoort uit Caraïbisch Nederland.

Klik HIER voor een eerder artikel over het massa-ontslag.

Foto: Rob van Eijk (BB-Facebook). In 2016 claimde PvdD-fractievoorzitter Jeroen van der Lee tijdens een radiodebat met toenmalig directeur Marc Damen foutief dat de netgiraffe de status van ‘least concern’ zou hebben op de Rode Lijst.

Dreigend faillissement Blijdorp: Gemeente springt bij

Foto: @bertwijbenga (Twitter). Eerder verdedigde de wethouder ook de acht ton jaarlijkse subsidie die door Blijdorp voor educatieve doeleinden gebruikt wordt.

Diergaarde Blijdorp mag niet failliet gaan, dat benadrukt wethouder Bert Wijbenga (VVD) van handhaving, buitenruimte, integratie en samenleven. Omdat het Rotterdamse dierenpark de laatste weken afstevende op de afgrond, komt de Gemeente nu met een lening van 10 miljoen euro: precies het bedrag dat nodig was om het gat in de begroting te dekken. Eerder verklaarde burgemeester Aboutaleb solidair te zijn met Blijdorp en zijn partij, de Partij van de Arbeid, vroeg in de Gemeenteraad een speciaal debat aan om een overbruggingskrediet te regelen. Het is zeker geen luxe donatie: het park moet de lening zo snel mogelijk terugbetalen en moet ook zijn vaste kostenposten weten te verlagen. In het kader daarvan is enige tijd terug al aangekondigd dat een kwart van de 180 vaste contracten in Blijdorp opgezegd zal worden. Begin november ontvangt Diergaarde Blijdorp alvast vier miljoen euro en in januari 2021 wordt de resterende zes miljoen overgemaakt. Wel moet de Gemeenteraad eerst nog instemmen met het reddingsplan.

Het Rotterdamse icoon is nooit echt opgekrabbeld van de sluiting in het voorjaar, toen het park twee maanden lang gesloten was voor bezoekers in de strijd tegen de COVID-19-pandemie. In tegenstelling tot andere bedrijven, die hun uitgaven konden minimaliseren tijdens de sluiting, verbrandde Blijdorp per maand twee miljoen euro om de zorg voor de zeshonderd aanwezige diersoorten voort te zetten. De huidige maximale bezoekerscapaciteit van 5.000 per dag, die vaak niet eens gehaald wordt, zorgt ervoor dat de inkomsten van Blijdorp nog altijd beneden peil zijn. Al met al schat de Diergaarde zijn eigen omzetverlies van 2020 in op 17 miljoen, waar tegenover staat dat Blijdorp zeven miljoen heeft weten te besparen tijdens de lockdown. De vereniging Vrienden van Blijdorp liet direct weten financieel bij te springen en ook de ‘Blijdorpert‘-publiekscampagne was zeer succesvol. Blijdorper Bende stuurde een open brief naar alle Raadsleden van Rotterdam en Statenleden van Zuid-Holland en een petitie, gestart door Dustin van den Hoven uit Amersfoort, is inmiddels een paar duizend keer getekend.

Lees HIER het nieuwsbericht over de aangekondigde reorganisatie van Diergaarde Blijdorp.

Foto: Patrick Kruizinga (BB-Facebook)

Massa-ontslag Blijdorp: ”het doet ons heel veel pijn”

Foto: Florien de Graaf (BB-Facebook)

Diergaarde Blijdorp wankelt. In de 163 jaar lange bestaansgeschiedenis van het Rotterdamse dierenpark was een faillissement zelden zo dichtbij. Afgelopen woensdag kondigde de dierentuin daarom een droevige maatregel aan: één op de vier personeelsleden zal zijn baan verliezen. Daarmee krimpt de organisatie van 180 arbeidsplaatsen naar 135. Het verminderen van de vaste kosten en flexibilisering zijn het doel van de reorganisatie. Vooral het deel van de staf dat zich bekommert om het wel en wee van bezoekers zal zwaar getroffen worden. ”Het afscheid van dierbare, hardwerkende en betrokken collega’s zal ons heel veel pijn doen”, aldus directeur Erik Zevenbergen. De implementatie van het Masterplan 2030, waarbij dierenwelzijn en duurzaamheid sleutelwoorden waren, wordt op de lange baan geschoven en ook de financiële steun aan meerdere natuurbeschermingsorganisaties wordt tijdelijk opgeschort. 

Het Rotterdamse icoon is nooit echt opgekrabbeld van de sluiting in het voorjaar, toen het park twee maanden lang gesloten was voor bezoekers in de strijd tegen de COVID-19-pandemie. In tegenstelling tot andere bedrijven, die hun uitgaven konden minimaliseren tijdens de sluiting, verbrandde Blijdorp per maand twee miljoen euro om de zorg voor de zeshonderd aanwezige diersoorten voort te zetten. De huidige maximale bezoekerscapaciteit van 5.000 per dag, die vaak niet eens gehaald wordt, zorgt ervoor dat de inkomsten van Blijdorp nog altijd beneden peil zijn. Al met al schat de Diergaarde zijn eigen omzetverlies van 2020 in op 17 miljoen, waar tegenover staat dat Blijdorp zeven miljoen heeft weten te besparen tijdens de lockdown. De resterende schade is echter groter dan de organisatie kan incasseren en ook het overheidspotje van 39 miljoen dat verdeeld wordt over alle dierentuinen van Nederland, is niet toereikend. De Gemeente en Provincie houden tot nu toe hun kiezen stijf op elkaar. Met weinig zicht op het einde van de storm wordt Blijdorp nu dus gedwongen om in de organisatie te gaan snijden. Zevenbergen: ”Mensen denken al gauw: zo’n vaart loopt het niet. Rotterdam zonder dierentuin, dat gaat nooit gebeuren. Dat kan dus wel. De afgrond is echt in zicht.”

Het is niet de eerste keer dat Blijdorp onder het mes gaat. Na de kredietcrisis bouwde de Gemeente Rotterdam de subsidie razend snel af onder bewind van VVD, CDA, PvdA en D66: van 4,8 miljoen in 2010 naar acht ton in 2015. Het resterende bedrag was (en is) bovendien uitsluitend bedoeld om schoolreisjes en lespakketten mee te financieren. Om het hoofd boven water te houden, vond omstreeks 2013 ook een reorganisatie plaats. Het doel, Blijdorp redden, werd gehaald, maar de schade was groot. Veel kennis en kunde moest noodgedwongen afscheid nemen van de tuin: bekende namen zoals Rob van Loon, Henk Zwartepoorte en Willem Schaftenaar zouden, direct of indirect, een punt zetten achter hun carrière in Blijdorp. Een flink aantal diersoorten, met name reptielen en amfibieën, verdween uit de collectie en over het algemeen kregen de resterende verzorgers het drukker, wat leidde tot minder ruimte voor specialisme. Pas de laatste paar jaren krabbelde de Diergaarde weer op: het in 2019 geopende Natuurbehoudscentrum, een toevluchtsoord voor allerlei uiterst zeldzame maar niet zulke bekende soorten, was bijvoorbeeld het geesteskind van wijlen Zwartepoorte. Blijdorp nam datzelfde jaar de rol van EEP-coördinator voor de Rüppells gier en Egyptische landschildpad op zich, beiden kritiek bedreigd in hun voortbestaan. Begin dit jaar keerde ook een vakgroep terug die zich specialiseert in de zorg voor vogels en nog zeer recent werd er gefokt met de Antilliaanse leguaan, een kritiek bedreigde diersoort uit Caraïbisch Nederland.

Diergaarde Blijdorp verklaart: ”Onze onvoorwaardelijke inzet voor natuurbehoud wijkt niet, maar het mag duidelijk zijn dat lijfsbehoud op de korte termijn daarvoor cruciaal is.” Om die reden staakt Blijdorp voor 2020 zijn donaties aan onder andere het Red Panda Network in Nepal. Vorig jaar gaf Blijdorp hen bijna vijf ton, alsmede een heleboel expertise om de lokale natuur te beschermen. Collectief zijn de leden van de wereldwijde dierentuinorganisatie WAZA met $350 miljoen per jaar de derde grootste geldschieter voor natuurbehoud, na The Nature Conservancy en het WWF. Een van de doelstellingen van het Masterplan 2030 van Blijdorp was om het jaarlijkse natuurbeschermingsfonds uit te breiden tot een miljoen euro. Eerder dit jaar concludeerde een onderzoek van BirdLife International, het IUCN-SSC en de Universiteit van Newcastle, Australië, dat dierentuinen een sleutelrol hebben gespeeld in het voorkomen van het uitsterven van ca. 26 vogelsoorten en ca. 12 zoogdiersoorten sinds 1993 en dat het uitstervingstempo zonder dit soort conservation action tot wel vier keer hoger zou kunnen liggen. Helaas lijkt de corona-crisis dit succes sterk te belemmeren, nu zelfs parken die zich bovengemiddeld inzetten voor natuurbehoud, zoals Chester Zoo, met moeite rondkomen.

Rotterdam mag dit icoon van wereldformaat niet verliezen. Dat is een lot waar niemand bij gebaat is. De ondersteuning die de Vrienden van Blijdorp en alle andere ‘Blijdorperts‘ bieden is enorm waardevol, maar het is essentieel dat de Provincie Zuid-Holland en de Gemeente Rotterdam zich inzetten voor deze ark van biodiversiteit. Zij mogen Blijdorp niet wéér in de steek laten bij economisch noodweer. Daarom zullen wij van Blijdorper Bende, als liefhebbers van de Diergaarde, dit bericht e-mailen naar alle Raadsleden en Statenleden van de lokale overheid. Zij zijn nu aan zet.

Foto: Rob van Eijk (BB-Facebook)

Gemeente wijst PvdD-plan van tafel

Blijdorper Bende is een organisatie voor en door liefhebbers van Diergaarde Blijdorp.

Foto: Peter Milano (BB-Facebook)

In september 2019 kwam de gemeente Elsene in België met een nieuw besluit: gemeentescholen mogen daar niet langer excursies naar dierentuinen organiseren. De hiervoor verantwoordelijke partijen Ecolo en Parti Socialiste zijn naar eigen zeggen niet tegen dierentuinen als concept, maar vinden dat bijvoorbeeld ‘pedagogische kinderboerderijen’ meer educatieve waarde hebben. De Rotterdamse gemeenteraadsfractie van de Partij voor de Dieren juichte het besluit toe en legde aan wethouder Bert Wijbenga (VVD) een voorstel voor: zet de subsidie van €851.000 aan Blijdorp, bedoeld om schoolreisjes mee te financieren, stop. Inmiddels is Wijbenga eruit, zo meldt Dagblad010: de subsidie blijft.

Foto: @rick_zoofotografie (BB-Instagram). Diergaarde Blijdorp fokt met de waarschijnlijk in het wild uitgestorven McCords doosschildpad.

De wethouder verklaart: ”Een bezoek aan een dierentuin heeft volgens ons wel degelijk een belangrijke educatieve waarde op het gebied van natuurbehoud en dierenwelzijn voor schoolleerlingen. Maar uiteraard hangt dat samen met de activiteiten die in de dierentuin worden aangeboden, en met de doelstellingen. In Diergaarde Blijdorp is de nadruk steeds meer komen te liggen op een keuze voor bedreigde soorten en op het streven om diersoorten meer ruimte te geven.” Naar mening van Wijbenga probeert Blijdorp een evenwichtig beeld te scheppen van het gehele dieren- en plantenrijk, ”maar de nadruk ligt vooral op dieren en planten die bedreigd worden in hun voortbestaan. Diergaarde Blijdorp speelt daarom een grote rol in internationale fokprogramma’s.” Volgens hem is er dus wel degelijk een educatief belang bij dierentuinbezoekjes. In 2018 bereikten lespakketten van Blijdorp 16.000 leerlingen en Blijdorp hoopt binnen tien jaar te kunnen bewerkstelligen dat iedere Rotterdamse scholier van een dagje dierentuin kan genieten.

Foto: Johanna Kok (BB-Facebook). De kritiek bedreigde oostelijke zwarte neushoorn.

De Partij voor de Dieren is een felle tegenstander van (de huidige vorm van) dierentuinen. Volgens hen zijn ze op educatief vlak voorbij gestreefd door boeken en films, iets waar overigens zelfs BBC-documentairemaker Sir David Attenborough het niet mee eens is. Naar eigen zeggen wil de partij Blijdorp omvormen tot een tijdelijke opvang voor dieren die zich niet in hun oorspronkelijke leefgebied kunnen handhaven of daarin niet teruggezet kunnen worden. Toen een Franse activistencoalitie van Sea ShepherdHISA en Centre Athénas in 2019 de dierentuin van Pont-Scorff opkocht met een soortgelijk doel, tot groot protest van de EAZA, eindigde dat in tranen: door het overschakelen op een ‘natuurlijker’ dieet overleed hun zwarte neushoorn na twee weken.

Foto: Jim Louwerens (Diergaarde Blijdorp: voor het hele gezin een feest). De in het wild uitgestorven La Palma tandkarper.

Nadat enkele jaren terug een debat ontstond over euthanasie, een door de EAZA goedgekeurd populatiebeheer-middel waar ook Blijdorp gebruik van maakt als een dier nergens anders ondergebracht kan worden, opperde de gemeenteraadsfractie van de Partij voor de Dieren dat de subsidie aan Blijdorp te vervallen zou moeten komen als er gezonde dieren afgemaakt werden. Ook dat is er uiteindelijk niet van gekomen. In 2016 ontaarde dit conflict in een radiodebat tussen toenmalig directeur Marc Damen en fractievoorzitter Jeroen van der Lee, waarin de fractievoorzitter overigens foutief stelde dat de netgiraffe de status van ‘least concern’ zou hebben op de Rode Lijst.

In 2019 stemde de Partij voor de Dieren (tevergeefs) tegen een motie van de VVD om de Diergaarde bij te staan bij de restauratie van enkele ernstig vervallen Rijksmonumenten in het park, waaronder de Rivièrahal, de Bergdierenrots en de Grote Vijver.

Foto: Patrick Kruizinga (BB-Facebook)