Nieuwjaarslezing 2021!

Afgelopen zondag vond de traditionele Nieuwjaarslezing van de vereniging Vrienden van Blijdorp online plaats. Vrienden-voorzitter Marcel Kreuger, Blijdorp-directeur Erik Zevenbergen en curator Harold Schmidt blikten vooruit op wat 2021 de dierentuin van Rotterdam te bieden heeft. Dat, en hoewel alles wat over 2020 gezegd kan worden inmiddels grijsgedraaid is, moest er toch nog even gesproken worden over de gevolgen van de langdurige sluitingen. 

Foto: Jim Hoogendorp (radionl.fm). Klik HIER voor de actie van Patricia Paay.

Eufemistisch gezegd was 2020 een pittig jaar voor Blijdorp. Met 600.000 bezoekers minder en een gemiste omzet ter waarde van 13 miljoen euro, wat in beide categorieën neerkomt op 40% slechter dan begroot, heeft het enig kunst- en vliegwerk van het bestuur gevergd om alle eindjes aan elkaar te knopen. Directeur Erik Zevenbergen houdt rekening met een vergelijkbaar karig 2021: ”de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat we er nog lang niet zijn, maar optimisme houdt ons overeind.” Zevenbergen stond uitvoerig stil bij ”de rots in de branding”, zoals hij de vereniging Vrienden van Blijdorp altijd noemt, maar uitte ook zijn dank voor de steun die Blijdorp uit allerlei andere hoeken ontving. Denk aan de recente actie van Patricia Paay, die inmiddels al een ton heeft opgeleverd. Verder verklaarde voorzitter Marcel Kreuger dat de Vrienden in 2020 voor het eerst sinds tijden een netto stijging in het ledental hebben meegemaakt en dat ’21 ook veelbelovend lijkt in dat opzicht.

Foto: Luciënne de Gier (BB-Facebook)

Dit jaar vinden er, als alles goed gaat, twee grote transporten plaats. Het is de bedoeling dat olifanten Trong Nhi en Nhi Linh binnen een half jaar naar Amerika vertrekken. Moeder en dochter delen geen verwantschap met de rest van de Irma-groep en daardoor is de laatste jaren een strijd ontstaan over aan welke familie het leiderschap toebehoort. Eerst speelde dat conflict vooral op de achtergrond, maar vorig jaar begon het gevaarlijke vormen aan te nemen en sindsdien staan Trong Nhi en Nhi Linh apart. Er is echter geen ruimte voor het permanent huisvesten van twee kuddes in Blijdorp en daarom moeten ze weg. Nu we het toch over de olifanten hebben: Bangka is uitgerekend voor het voorjaar en hopelijk kan er dit jaar nog een nieuwe olifantendeur gemaakt worden tussen het binnen- en buitenverblijf.

Foto: Cor de Gier (BB-Facebook)

Of de verhuizing van laaglandgorilla Nasibu naar Nieuw-Zeeland even snel geregeld zal zijn, is helaas niet te zeggen. Het land van de kiwi’s is namelijk coronavrij en hanteert vooralsnog strikt gesloten grenzen om dat zo te houden. Nasibu kwam in 2009 als peuter naar Blijdorp omdat hij in zijn geboorteplaats Frankfurt verstoten was door de zilverrug daar. Gelukkig kreeg hij in de Bokito-groep een tweede kans. Nasibu en Bokito werden binnen de kortste keren dikke vrienden en geleidelijk veranderde zijn adoptiezoon ook in een spierbundel van formaat. Helaas ging het mis tijdens zijn puberteit: hij pakte eten van Annet af, tastte Bokito’s grenzen af en uiteindelijk vond er zelfs een dekking met een van zijn dames plaats. Nasibu leefde steeds meer aan het rand van de groep en uiteindelijk is hij door Bokito een separatieverblijf ingejaagd. Hij had eigenlijk al lang in Nieuw-Zeeland moeten leven, maar keer op keer liepen bouwprojecten daarginds vertraging op. Volgens recente berichtgeving is Orana Wildlife Park overigens nu eindelijk klaar voor zijn komst. De directeur vertelde verder namens de verzorgers dat, ondanks zijn langdurige isolatie, de puber nog altijd goed in zijn vel zit.

Foto: Leo Brentjes (BB-Facebook)

Dan: bouwnieuws. Er lopen momenteel al drie projecten die in de eerste helft van 2021 afgerond moeten worden. Reeds voorafgaand aan de derde golf was men begonnen met het realiseren van de zogenaamde Bijenvallei op het terrein van het voormalige wolvenverblijf. Het wordt een botanisch toevluchtsoord voor zeldzame wilde insecten en er komt ook educatie over voortslepende milieuproblemen in Nederland, zoals de excessieve uitstoot van stikstofoxiden en ammoniak. Daarnaast is Blijdorp inmiddels begonnen met de werkzaamheden aan het verblijf van de Visaya-wrattenzwijnen. Het is nog niet duidelijk hoe lang het project gaat duren. Net als de realisatie van de Bijenvallei wordt dit project bekostigd door de Vrienden van Blijdorp en met het geld van de vereniging krijgen deze kritiek bedreigde varkens uit de Filipijnen binnenkort toegang tot een van de oevers van het pelikanenverblijf. Ook project drie is een Vrienden-klus: de overnetting van de flamingo’s. Als onderdeel van die verbouwing is eind vorig jaar al het voorplein van de Rivièrahal op de schop gegaan en op 18 januari wordt – ja, nu écht – begonnen aan de bouw van een volière over het Flamingo-Strand. De netconstructie moet eventuele kuikens beschermen tegen hongerige meeuwen en is ook nodig omdat het permanent wieken van jonge vogels nu verboden is. Deze verbouwing heeft ruim vijf jaar vertraging opgelopen door continu gesteggel met de Welstandscommissie van Rotterdam, die zich bekommert om het beschermen van de oorspronkelijke architectuur van Diergaarde Blijdorp anno 1940. Pluspunt is dat er inmiddels betere afspraken liggen met de Gemeente, om dit soort flaters in de toekomst te voorkomen.

Tot slot noemde Zevenbergen nog kort de verbouwing van de Bergdierenrots. Ook dit project gaat extern gefinancierd worden en kan dus doorgaan, al zal het waarschijnlijk op zijn vroegst in 2022 voltooid zijn. Het vervallen rotsblok wordt gereedgemaakt voor rode panda’s, met mogelijk kuifhertjes als onderhuurders. Voor beide soorten geldt dat hun Europese fokprogramma gecoördineerd wordt vanuit Rotterdam en daarom wil Blijdorp graag een tweede verblijf maken. Zo ontstaat er ruimte voor bijvoorbeeld individuen waarvoor tijdelijk geen partner gevonden kan worden in andere parken, of dieren die hun ouders kwijtgeraakt zijn en nog te jong zijn om te koppelen. Daarnaast is het een hele praktische invulling: het verblijf is naar huidige maatstaven simpelweg te klein voor hoefdieren of primaten. Rondom de Bergdierenrots staan ook verschillende ingrepen gepland. De Toko Tjitjak verliest zijn horecafunctie ten behoeve van educatie en ook wordt het vlonder door het oude pandaverblijf deels verlegd, om zo de doorstroom van bezoekers te verbeteren. Ook komt er een plekje voor primula’s, bloemen waarvan Blijdorp de Nationale Plantencollectie beheert, vermoedelijk om de zichtlijnen op de rots in oude luister te herstellen. Het terrein achter de Bergdierenrots moet op een later tijdstip ontwikkeld worden.

Hieronder kan je zelf een kijkje nemen naar de ontwerpen die getoond werden op de Nieuwjaarslezing. Navigeren tussen de verschillende afbeeldingen kan via de pijltjes onderaan. Tip: als je dit soort presentaties zelf wilt bijwonen en ook vragen wilt kunnen stellen, word dan lid van de vereniging Vrienden van Blijdorp en help de tuin de crisis door!

Sfeerimpressie flamingovolière
« 1 van 5 »

Blijdorp Bouwt: ondanks crisis tóch dierenwelzijn verbeteren

Foto: Diergaarde Blijdorp (blijdorp.nl)

Hoewel de COVID-19-crisis een flinke impact heeft gehad op de financiën van Diergaarde Blijdorp, staat de Rotterdamse dierentuin niet stil. Projecten vinden waar mogelijk en waar nodig tóch plaats, met dank aan gulle donaties van de vereniging Vrienden van Blijdorp en VPdelta. Diergaarde Blijdorp heeft twee entrees: de hoofdingang nabij het Oceanium, aan het begin van deze eeuw in gebruik genomen, en de historische poorten aan de Van Aerssenlaan, die uit 1940 stammen. Wie het park betreedt via dit rijksmonument wordt inmiddels alweer enkele decennia begroet door de flamingo’s, die an sich een constante zijn geworden in het immer veranderende Rotterdam. Een facelift van het Flamingo-Strand moet ervoor zorgen dat dat zo kan blijven.

Wat niet iedereen zal weten, is dat deze kolonie nogal veranderd is sinds de roze vogels hun intrede deden. Vroeger werden er een aantal soorten gemengd gehouden: de grote (ofwel ‘gewone’) flamingo en de rode flamingo. Het kon echter nog wel eens gebeuren dat deze dieren ook voor ‘gemengd’ nageslacht zorgden en dat is niet per se wenselijk. Daarom vertrokken de rode flamingo’s in 2004 naar Avifauna en in de periode daarna vond ook een uitwisseling plaats met Boedapest, om de fokgroep van de grote flamingo’s incestvrij te houden. Ook al waren de intenties nog zo goed, de flamingo’s zelf konden het kennelijk niet waarderen: alweer anderhalf decennium houden zij er een eier-boycot op na. Waarschijnlijk is het het gevolg van het scheiden van enkele hechte paartjes, het inkrimpen van het aantal dieren en inmiddels speelt ook vergrijzing mee. De laatste paar jaar werd er wel enige vooruitgang geboekt qua voortplantingsgedrag, maar tot op heden blijven kuikens uit. Immers: als een hele kolonie overgaat tot voortplanting, biedt dat enige mate van veiligheid, maar een eenzaam ei is een makkelijk doelwit voor lokale roofdieren en jaloerse soortgenoten. Daar komt nog eens bij kijken dat het permanent wieken van vogels tegenwoordig verboden is, wat zou betekenen dat eventueel nageslacht ieder jaar gekortwiekt zou moeten worden: veel te stressvol voor de dieren. De noodzaak tot het bouwen van een volière was geboren.

Afbeelding: Diergaarde Blijdorp. Klik HIER voor groot formaat.

Ook het gebied rondom het flamingoverblijf is veranderd sinds de dagen van weleer. Vroeger was er niet eens een vogelstrandje: dit was de speeltuin! Het huisje dat de flamingo’s tegenwoordig ‘s winters warm houdt, deed bij de opening dienst als ‘speelgebouw’. Voeg daar natuurlijke verzakking aan toe en het resultaat is eigenlijk niet meer te vergelijken met hetgeen wat architect Van Ravensteyn voor ogen had. Dat, terwijl dit deel van Blijdorp aangewezen als rijksmonument, juist vanwege zijn unieke stijl. Het is een som die kansen biedt: kunnen de flamingo’s hun overnetting krijgen, terwijl het voorplein weer een vleugje Van Ravensteyn meekrijgt? Het heeft vijf jaar aan conflict met de Rotterdamse Welstandscommissie gekost, maar nu ligt er een goedgekeurd plan op tafel. De volière voor de flamingo’s wordt, vanuit de lucht gezien, cirkelvormig en het voornaamste kijkpunt voor bezoekers wordt verplaatst naar het westen, langs de Rivièrahal. De waterpartij van de flamingo’s krult mee langs de buitenrand van hun nieuwe onderkomen. Het perk schuift in zijn geheel een stukje op naar het noorden. De leegstaande Amoervolière moet opgeofferd worden om dit te bereiken, maar zo botst de kooiconstructie minder met het wijdse karakter van het entreeplein. Dat entreeplein wordt overigens weer ‘strakgetrokken’ en wat voorheen asfalt was, worden weer klinkers. Het is dit deel van de onderneming die ervoor heeft gezorgd dat de stadsentree momenteel tijdelijk gesloten is. Als de bouwput gecompleteerd is, zullen gasten die het park binnenkomen zich boven een groot reservoir bevinden! De wegzakte kuilen worden namelijk niet zomaar dichtgegooid met aarde, maar ondergronds vind je nu 490 m² aan watervasthoudende ‘buffer blocks‘ (=490.000 liter). Zo wordt de regen niet zomaar afgewend op het riool, maar kan het worden gefilterd en gebruikt voor de dieren en planten. Het park hoopt per jaar maar liefst negen miljoen liter drinkwater te winnen, wat goed is voor een derde van het totale verbruik van de ‘oude’ zijde van de dierentuin. Het geheel sluit mooi aan op de waterzuiveringsinstallaties in de kelder van het Roofdieren-Gebouw én het helpt met de Diergaarde voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering.

Foto: Luciënne de Gier (BB-Facebook)

Vandaag werd de laatste hand gelegd aan de waterberging door VVD-wethouder Wijbenga, Agnes van Zoelen van het Hoogheemraadschap van Schieland & Krimpenerwaard en Blijdorp-directeur Erik Zevenbergen. Het voorplein moet in het voorjaar van 2021 opgeleverd worden en daarna wordt begonnen met het realiseren van de flamingovolière. Recentelijk zijn al enkele jongere flamingo’s binnengekomen die uiteindelijk moeten helpen met het boeken van voortplantingssucces. Zij zitten voorlopig nog in quarantaine. Verder loopt op een steenworpafstand nog een project, dat snel vordert. De voormalige Wolvenvallei wordt door het botanische team en lokale imkers veranderd in een Bijenvallei. De nieuwe paden nemen al vorm aan en moeten de bezoekers uiteindelijk door een divers stukje Nederlandse natuur leiden. Het neerslaan van stikstofoxiden en het verdwijnen van bloemen en ander ‘onkruid’ uit weilanden heeft namelijk rampzalige gevolgen gehad op de Hollandse insectenpopulatie. De Bijenvallei dient als oase voor dit verdrongen wild en gaat hopelijk bovenal dienstdoen als ‘ambassade’ voor waar dit kleine land ooit rijk aan was. Wanneer dit project afgerond kan worden, is nog niet bekend. Verder is het nog altijd een kwestie van afwachten bij de Visaya-wrattenzwijnen, want ook daar zullen de Vrienden spoedig een upgrade van het verblijf financieren. De hekwerken worden gemoderniseerd, zodat de bezoekers hun armen niet meer tussen de dieren kunnen steken, en bovendien krijgen de zwijnen toegang tot een van de kades van de pelikaanvijver.

Afbeelding: Diergaarde Blijdorp (blijdorp.nl).

Defilé der dieren: Koning bezoekt Diergaarde Blijdorp Rotterdam

Foto: Vrienden van Blijdorp (vriendenvanblijdorp.nl)

Dat er veel bekende Nederlanders zijn die geen nee zeggen tegen een dagje dierentuin, wisten we al langer, maar laatst ontving Diergaarde Blijdorp wel een zeer bijzondere gast: Koning Willem-Alexander bracht een werkbezoek aan het Rotterdamse dierenpark. De koning wilde meer kennis opdoen over de stand van zaken in dierentuinen. Door de COVID-19-crisis verkeren veel parken namelijk in zwaar financieel noodweer en zoals Blijdorps directeur Erik Zevenbergen het verwoordde: ”onze onvoorwaardelijke inzet voor natuurbehoud wijkt niet, maar het mag duidelijk zijn dat lijfsbehoud op de korte termijn daarvoor cruciaal is.” De koning bracht onder meer een bezoek aan de rode panda’s, waar hij sprak met Janno Weerman, mondiale fokcoördinator voor dit bedreigde dier en door zijn expedities naar Nepal een ervaringsdeskundige op het gebied van natuurbehoud. In Taman Indah maakte Willem-Alexander kennis met curator Harald Schmidt en voerde hij olifant Irma, wiens eerste dochter vernoemd was naar prins Bernhard, een appel. Later op de dag bezocht de koning het Oceanium, waar hij in het Natuurbehoudscentrum verder in gesprek ging met de directeur en de verzorgers. In de Haaienzaal woonde hij tot slot een digitale bijeenkomst van verschillende Nederlandse dierentuinbestuurders, EAZA-medewerkers en biologen bij. 

Aan ambitie geen gebrek bij Diergaarde Blijdorp. Sinds 2018 is directeur Zevenbergen namelijk ook voorzitter van de NvD en op Europees niveau is Rotterdam eindverantwoordelijk voor vijf fokprogramma’s: die van de Rüppells gieren, de Aziatische olifanten, de Egyptische landschildpadden, de kuifhertjes en de rode panda’s. Voor die laatste soort stichtte Blijdorp in 2012 tevens een modiaal fokprogramma, het Global Species Management Plan, gericht op samenwerking met Amerika en Azië. Er zijn nog maar acht andere diersoorten waarvoor al zo’n GSMP opgericht is. Het panda-project van de Maasstad is tevens bijzonder in het opzicht dat Blijdorp al jaren lang de voornaamste bron van geld en expertise van het Red Panda Network is, een organisatie die momenteel informatie verzameld over de status de rode panda in Nepal met in Rotterdam ontwikkelde cameravallen en GPS-halsbanden. Zo kan hopelijk worden voorkomen dat ze verdwijnen uit de beboste dalen van de Himalaya en kan bekeken worden hoe een mogelijke herintroductie van dieren uit gevangenschap eruit zou zien.

Collectief waren de leden van de wereldwijde dierentuinorganisatie WAZA (pre-corona) met $350 miljoen per jaar de derde grootste geldschieter voor natuurbehoud, na The Nature Conservancy en het WWF. In 2019 doneerde Blijdorp alleen al meer dan €140.000 aan natuurbeschermingsprojecten en een van de doelstellingen van het Masterplan 2030 van Blijdorp was om dit fonds uit te breiden tot een miljoen euro per jaar. Echter, doordat Blijdorp dit jaar een enorm verlies gedraaid heeft, zijn deze projecten tijdelijk grotendeels ‘overgeheveld’ naar het huishoudboekje van de vereniging Vrienden van Blijdorp. Zij leveren €25.000 aan tien projecten die ook met kleinere hoeveelheden geld al redelijk uit de voeten kunnen. Het is ook voor een deel een symbolisch ruggensteuntje: veel hardwerkende dierenliefhebbers overzees hebben dit jaar het merendeel van hun geldstroom zien opdrogen en met dit zakcentje wil Rotterdam toch duidelijk maken dat ze er niet alleen voor staan.

Prins Bernhard was vele jaren een trouwe partner voor Diergaarde Blijdorp, wiens volledige naam trouwens Stichting Koninklijke Rotterdamse Diergaarde luidt. In 2007 bezocht toenmalig koningin Beatrix Blijdorp ter gelegenheid van de 150ste verjaardag van de Diergaarde. Ook de vereniging Vrienden van Blijdorp is niet zonder een tintje oranje: in 2014 namen zij een Koninklijke Erepenning in ontvangst.

ALV 2020: een lach en een traan

Historische thematiek in een dierentuin: op een dinosaurus-tentoonstelling na is het eigenlijk ongekend. Toch sluit de Algemene Ledenvergadering de Vrienden van Blijdorp perfect aan op hét onderwerp van dit jaar: de pandemie. De jaarlijkse presentatie van het bestuur van de Vrienden van Blijdorp vond voor het eerst in de meer dan vijftig jaar lange geschiedenis van de vereniging online plaats. Een keuze die geruime tijd geleden gemaakt werd met de gezondheid en veiligheid van de gegadigden in het hoogste vaandel. De bestuursleden zelf, optimistisch als vanouds, kwamen wel fysiek bijeen in een kleine studio: de leden konden meekijken via een livestream en konden via die website ook vragen stellen en stemmen. Verslagen en formaliteiten terzijde: hét grote nieuws van de Algemene Ledenvergadering was dat het Eilandhoppen-project helaas geannuleerd is. 

Zoals dat bij de ALV hoort, blikten de verschillende bestuursleden na de aftrap om de beurt terug op de activiteiten en cijfers van 2019. Helaas zet de negatieve trend bij de lidmaatschapsaantallen door: de vereniging ontving 177 nieuwe Vrienden, wat meer is dan in de twee voorgaande jaren, maar moest tegelijkertijd afscheid nemen van 320 oudgedienden. Dat betekent dat er nu nog zo’n 4.500 Vrienden zijn. Wel was secretaris David Verhagen optimistisch: het lijkt erop dat de vereniging in 2020 zomaar weer enigszins zal groeien. De vele oproepen tot steun voor de Diergaarde werpen kennelijk hun vruchten af! Ook werd er teruggekeken op de successen van de reiscommissie in 2019, met zes vrijwel volgeboekte excursies naar andere dierentuinen. De opening van de Vriendenbazaar, iets waar het promotieteam erg blij mee was, was eveneens zeer succesvol. Er is ruim vier ton opgehaald met de nieuwe winkel vorig jaar: heel wat meer dan wat voorheen bewerkstelligd werd met de twee oude winkels (zie de bijgevoegde grafiek). De zogenaamde ‘vortex’ in de winkel was alleen al goed voor vijfduizend euro aan muntgeld uit allerlei windstreken. De winst zal dit jaar helaas, door de langdurige sluiting, meer lijken op de oude kasstroom. De begroting van 2020 werd unaniem goedgekeurd door de aanwezige Vrienden, net als het verslag van de financiële administratie, het herbenoemen van het bestuur, het benoemen van ereleden en het handhaven van de huidige contributiekosten.

Foto: Johanna Kok (BB-Facebook)

Een hoogtepunt van de Algemene Ledenvergadering was een video van verzorger Stefan Timmermans, die bij de Visaya-wrattenzwijnen iets meer vertelde over de werkzaamheden die de Vrienden daar dit jaar zullen bekostigen. Voor zowel mens als dier worden er wat aanpassingen gemaakt: de hekken van het verblijf zijn niet alleen flink versleten, maar ook nog eens dusdanig laag dat de bezoekers in contact kunnen komen met de dieren. Dat is niet geheel van deze tijd meer. De wrattenzwijnen zelf zullen overigens voornamelijk enthousiast zijn over de geplande uitbreiding van het perk: de dieren krijgen toegang tot een deel van de vijver van de pelikanen. Een wezenlijke verrijking voor de dagbesteding van deze kritiek bedreigde varkens uit de Filipijnen. Tot de ‘flitsactie’ van 2020, waarvoor volgens de vereniging 75.000 euro is opgehaald, behoren verder een zoetwateraquarium bij het Natuurbehoudscentrum voor bedreigde Malagassische cichliden, het moderniseren van het buitenverblijf van de zwarte neushoorns en een bijdrage aan overzeese natuurbehoudprojecten.

Afbeelding: conceptontwerp Eilandhoppen uit 2019 (archieffoto)

Helaas was er ook minder goed nieuws: de Eilandhoppen-uitbreiding van het Oceanium, een plan dat vele gedaanteverwisselingen heeft ondergaan sinds het voor het eerst geopperd werd, is van tafel. Het is een kwestie van prioriteiten stellen: de kosten voor het realiseren van deze nieuwe hal langs de zuidgevel van het Oceanium zouden dusdanig hoog zijn dat het eigenlijk onverantwoord is om zulke investeringen te doen, wanneer het geld elders in de dierentuin harder nodig is. Zo gaan de Vrienden van Blijdorp dit jaar een extra olifanten-deur toevoegen aan Taman Indah en zal de leegstaande Wolvenvallei getransformeerd worden tot ‘bijenvallei’. De exacte invulling van deze projecten, die samen 250.000 euro gaan kosten, laat nog even op zich wachten, maar vanzelfsprekend is het educatieve belang van dit laatste groot. Oh ja, dit jaar staat ook de overnetting van het Flamingo-Strand gepland – voor ‘t echie, deze keer. Eerder dit jaar keurde de Welstandscommissie het ontwerp voor de volière naast de stadsentree goed en de Vrienden van Blijdorp ‘broeden’ al enkele jaren op een potje voor deze verbouwing. Blijdorp hoopt dat er eindelijk weer eens voortplantingsucces behaalt zal worden met de flamingo’s wanneer de lokale meeuwenpopulatie op afstand gehouden wordt.

Kleine beetjes maken veel: dat hebben de Vrienden van Blijdorp keer op keer bewezen. Wil jij onderdeel zijn van de club die Blijdorp uit de brand probeert te helpen? Met een contributie van nog geen 50 euro help je niet alleen daarmee, maar ontvang je per jaar ook vier magazines met exclusieve behind-the-scenes verhalen en kan je ieder jaar gratis vele interessante (en dit jaar digitale) lezingen bijwonen waarbij je je vragen kan stellen aan Blijdorp-medewerkers en natuurexperts. Klik HIER om naar de website van de Vrienden te gaan voor meer info en onthoud: vrienden maken het verschil.

Foto: Leo Brentjes (BB-Facebook)

Olifanten-Stamoudste Blijdorp is een Sara: een halve eeuw Irma

Foto: Erik Siemonis (BB-Facebook). Irma (voor) in het ouderlijk nest, anno 1971.

Vijftig kaarsjes mogen er vandaag uitgeblazen worden in Diergaarde Blijdorp: olifant Irma viert vandaag dat ze alweer een halve eeuw aan levenservaring op naam heeft. Gisteren werd eveneens gevierd dat zij precies 45 jaar in Rotterdam woonde. De feestelijke aangelegenheid was voor de vereniging Vrienden van Blijdorp reden genoeg om Irma te ‘adopteren’. De trouwe achterban van het dierenpark, die het portret van Irma al sinds jaar en dag als insigne gebruikt, heeft namelijk een bijzondere band met haar. Het leek ons van Blijdorper Bende leuk om eens de stamboom van Irma onder de loep te nemen: vijf decennia aan veranderende inzichten in dierenwelzijn. Het verhaal van Irma begint in Denemarken: op 18 september 1970 vierde Kopenhagen de geboorte van een klein dikhuidje…

Irma’s ouders, mannetje Chieng Mai en vrouwtje Buag Hah, waren in 1962 op zeer jonge leeftijd door het Thaise koningshuis geschonken aan de Deense monarchie. Irma was het eerste jonkie voor het tweetal en in 1975 werd ze ‘gekocht’ (ja, het waren andere tijden…) door de vereniging Vrienden van Blijdorp voor 10.000 gulden. Bij aankomst in Rotterdam kreeg ze een plekje in de Dikhuidenvleugel van de Rivièrahal: iets wat op dat punt eigenlijk niet zo bijzonder was. In dat tijdperk waren de olifanten in Blijdorp, net als in de rest van Nederland, allemaal elders geboren en ter plekke samengevoegd tot een geforceerde groep. Dit, net als Irma’s vroege separatie van haar ouders, is natuurlijk ondenkbaar geworden tegenwoordig, nu we veel beter begrijpen welke sociale behoeftes deze reusachtige dieren hebben.

Toen Irma naar Blijdorp kwam, was ene Ramon al een paar jaartjes aanwezig. In ’71, nog geen één jaar oud, was hij overgekomen uit Hannover. Het was vrij zeldzaam dat dierentuinen toentertijd vrijwillig mannetjes op zich namen, omdat ze bekend stonden als onvoorspelbaar en agressief. Terwijl Irma en de andere vrouwtjes regelmatig ‘uitgelaten’ werden door de verzorgers, bracht Ramon zijn dagen afgezonderd van de rest door, op een afgezet deel van het terras. Toch was Ramon met een reden naar Blijdorp gekomen: de dierentuin wilde gaan fokken met de olifanten. In het kader daarvan besloot de Diergaarde tevens definitief te stoppen met het houden van Afrikaanse olifanten in 1974.

Foto: Nationaal Archief. Irma en Bernhardine. Klik HIER voor groot formaat.

Afijn: omdat zowel Ramon als Irma allebei nog erg jong waren, viel er lang niet zo veel te melden over de twee. In 1984 was de vreugde echter ongekend in de Maasstad toen Irma dochter Bernhardine, vernoemd naar de partner van Juliana der Nederlanden, ter wereld bracht. Het was niet alleen een Nederlands primeur, maar ook de eerste keer in een Westerse dierentuin dat een in gevangenschap geboren olifant zich voortplantte! In 1988 nam Irma eveneens een jonge en vermagerde verstekeling uit de haven onder haar hoede: Douanita, een uit Vietnam geïmporteerde olifant met Tsjecho-Slowakije als eindbestemming, maar zonder het juiste papierwerk. Twee jaar later volgde de geboorte van Irma’s dochter Yasmin en in 1994 werd de olifantenkudde ‘overgewandeld’ naar hun spiksplinternieuwe heenkomen in de prachtige tuin: Taman Indah. Het jaar erop vindt hier de eerste dierentuingeboorte in groepsverband plaats, toen Irma Indira op de wereld zette omringd door haar soortgenoten.

Het einde van het millennium was tumultueus. Begin 1997, twee jaar na het uitvliegen van Bernhardine, had de olifantengroep een recordomvang van twaalf vrouwtjes bereikt. In juni sloeg de bliksem echter in met het overlijden van Sonny: een olifant die al sinds 1940 in Blijdorp aanwezig was en door haar leeftijd als officieuze leidster van de groep diende. Ze had zich altijd opgeworpen als liefdevolle maar strenge oppas voor Irma’s kroost. Inmiddels was Irma niet alleen een oudgediende, maar ook de enige olifant die succesvolle bevallingen op naam had (drie nog wel!). Irma nam dan ook de rol van leider op zich. Toch trokken drie andere vrouwtjes, die omstreeks ’95 uit Rhenen waren komen aanwaaien, gezamenlijk op tegen haar: Tin Tin Htoo, Yu Yu Yin en Khaing Phyo Phyo. De spanning hield enige tijd aan, terwijl meer veranderingen in de groep plaatsvonden: zo overleed de jonge bul Ben tijdens een lichte narcose eind ’97 en verder verlieten in de loop van 1997 vier olifantenkoeien het park. Onverwachts overleed Ramon in ’98 aan een hersenbloeding en dat jaar stierf ook Irma’s jongste dochter, Indira, aan een herpesinfectie, terwijl de kudde weer werd uitgebreid door Khaing Phyo Phyo’s bevalling van Timber en Yu Yu Yins bevalling van Maxim. Lang zouden zij niet in de Havenstad blijven: in ’99 werd besloten om Tin Tin Htoo, Yu Yu Yin, Khaing Phyo Phyo en hun twee zoontjes naar Engeland te verhuizen. Toen was Irma’s rol als matriarch, zij het slechts van haar dochter Yasmin en Douanita, eindelijk veiliggesteld.

Foto: indebuurt.nl. Het eerste gezonde kleinkind van Irma, Anak.

Ramons troonopvolger, Alexander, wist Irma drie keer te bezwangeren. Bangka werd in 2000 geboren en zoontje Sibu in 2004. De derde zwangerschap ging echter ernstig mis in 2007: het jong was afgestorven in de baarmoeder en Irma’s leven werd ternauwernood gered na een lange en uitputtende operatie. Irma’s dagen als moeder lagen achter zich. Nadat Irma technisch gezien in ’99 al eens oma was geworden toen Bernhardine over de grens beviel van een zoon, die geen lang leven beschoren was, beviel ‘Dina’ na terugkomst in Rotterdam weer in 2002. Net als Willi overleed Senang echter al snel aan het herpesvirus. Yasmins bevalling van Anak in 2003 eindigde gelukkig niet in verdriet, al vonden er wel weer enkele breuken plaats in de groep: Bernhardine vertrok in 2006, samen met Yasmin, definitief naar Dublin, waar die twee nog altijd te zien zijn. In 2012 kreeg Irma’s pleegdochter Douanita leiderschapsambities en om die reden moest zij vertrekken en dit jaar werd Douanita’s achtergebleven dochter Trong Nhi ook gescheiden van de Irma-groep onder vergelijkbare omstandigheden.

Inmiddels is Irma’s stamboom flink gegroeid. In totaal heeft Irma vandaag de dag twaalf kleinkinderen en ook nog eens drie achterkleinkinderen. Toen zij voor het eerst overgrootmoeder werd, in 2014, was dat waarschijnlijk een mondiaal primeur in gevangenschap. Slechts een van Irma’s vier broers en zussen leeft nog: zus Schottzie, tegenwoordig woonachtig in de Cincinnati Zoo, in de Verenigde Staten. Verder zijn twee andere nakomelingen van Irma’s vader Chieng Mai (†2017) nog in leven: Gandhi en Plaisak. Irma’s moeder Buag Hah is niet zo oud geworden: zij is in 1996 overleden. Hoewel Irma tegenwoordig wat extra aandacht krijgt van de verzorgers, is er geen reden om aan te nemen dat we niet nog heel wat jaren mogen genieten van haar. Ze wordt omringd door haar dochter Bangka en diens dochter Faya, die inmiddels toch ook wel van de leeftijd is dat een fling met fokman Fahim niet ondenkbaar is. Diergaarde Blijdorp heeft grootse ambities met Taman Indah: het is de bedoeling dat het verblijf nog vóór 2030 flink gaat groeien door het bongoperk – en in een later stadium ook het Aziatisch Moeras en de Mongoolse Steppe – te ‘absorberen’. En wie weet, misschien duimen we tegen tijd alweer voor achterachterkleinkinderen voor Irma… Vandaag zal Irma zich overigens niet bekommerd hebben om dit alles: ze kreeg namelijk een lekkere portie fruit cadeau.

Foto: Saskia Bokkers (BB-Facebook). Irma, midden-achteraan.