Laatste der Mohikanen: gorilla Annet (48) overleden

Foto: Arjan Haverkamp (gorillasland.com). Annet.

Nee, aan haar was geen plekje in de spotlight. Terwijl Bokito van zijn naam een begrip maakte met zijn ontsnappingspoging, Tamani en Aya roem verwierven met hun bevallingen en Nasibu de hoofdrolspeler werd in een heus familiedrama, keek zij toe. Niet alleen dat: bijna een halve eeuw aan verbouwingen, verhuizingen, geboortes en overlijdens werden door haar overzien. En nu valt het doek. Gorilla Annet, de oudste mensaap uit Diergaarde Blijdorp, is niet meer.

Hoewel wilde gorilla’s zelden ouder worden dan 35, ging Annet al bijna een halve eeuw mee. Dat ging echter niet zonder slag of stoot. Regelmatig kreeg ze medicatie tegen uiteenlopende kwaaltjes of werd haar wat extra eten toegestopt. De afgelopen maanden ging haar conditie erg snel achteruit en ze begon zich ook steeds krampachtiger te bewegen. Daarom is besloten haar onder narcose te brengen voor uitgebreid onderzoek. Röntgenfoto’s lieten onder andere ernstige slijtage en artrose aan haar gewrichten zien. Dit moet erg pijnlijk zijn geweest en is niet behandelbaar. Haar slechte gebit, al jaren een zorgenkindje, bleek ongenadig achteruit te hollen. Om een verdere lijdensweg te besparen, is ervoor gekozen om Annette niet meer bij te laten komen uit de narcose.

Annet mag dan wel een oer-Hollandse naam hebben, maar ze had tropisch bloed. Ze is geboren in het Congowoud in (vermoedelijk) 1973 en kwam op jonge leeftijd naar Rotterdam. Samen met de heren Ernst en Sam-Sam en de dames Salomé en Xara lag ze ten grondslag aan Blijdorps foksucces met de westelijke laaglandgorilla, waar tot dan toe geen sprake van was.

Ze is vijf keer (succesvol) moeder geworden, altijd samen met Ernst. Haar eerste (gezonde) jong, Shinda, werd in juni 1985 geboren en vervolgens door de verzorgers opgevoed. Shinda is in ’90 uitgevlogen naar Artis, waar zij vervolgens voor drie jongen (Shomari, Shambe, Shae) heeft gezorgd tot haar overlijden in 2019.

Haar latere jongen heeft Annet allemaal zelf grootgebracht: Anya in ’87 (naar Tel Aviv), Ashmar in ’92 (naar Polen), Astra in ’95 (naar China) en Abeeku in ’99 (naar Leipzig). Annets stamboom waaiert vanaf daar snel uit: in totaal heeft ze 15 kleinkinderen, waarvan Aya (’95) de enige is die nog in Blijdorp woont. Aya zorgde tevens voor Annets eerste achterkleinkind, in de vorm van Adira (2006). Inmiddels heeft Annet nog drie andere achterkleinkinderen gekregen: Ayba, Aybo en Kato. De exacte getallen kunnen overigens hoger uitvallen als je doodgeboortes ook meerekent.

Annet was de laatste van de ‘founding five‘ die nog in leven was, nadat Ernst in 2017 overleed in Spanje. Ze zal ongetwijfeld gemist worden door de andere leden van de Bokito-groep, die rustig afscheid hebben mogen nemen van haar lichaam.

Foto: Patrick Kruizinga (BB-Facebook). Annet.

Lief en Leed in Diergaarde Blijdorp

Dierentuinen mogen dan wel dicht zijn, maar Moeder Natuur heeft geen pauzeknop! Een kleine update vanuit de Rotterdamse dierentuin. Daar laait het Blijdorp-Syndroom namelijk weer in volle kracht op: meerdere exceptionele baby’s bij uitermate zeldzame dieren, maar bij de ABC-dierentuinsoorten gaat het een stuk moeizamer.

Foto: Maxime Stok (BB-Facebook)

Te beginnen bij de stokstaartjes. Hoewel er vroeger regelmatig jonge ‘aardmannetjes’ te zien waren in de Maasstad, stokte de stokstaartenfok de laatste jaren geheel. Vermoedelijk bestond er veel agressie binnen de oude groep en als er al jongen geboren werden, stierven zij waarschijnlijk in hun ondergrondse gangenstelsels. Vorig jaar overleed de laatste seniore mangoest en in de herfst begon Blijdorp dus met een schone lei. Monsieur en madame lieten er geen gras over groeien en in februari vonden de verzorgers een nestje van vier.

Helaas blijkt nu dat de stokstaartensoap nog niet voorbij is. Diergaarde Blijdorp meldt op zijn website dat de moeder van het kroost onverwachts overleden is. Volgens onbevestigde berichtgeving is de nestkamer ingestort terwijl zij zich daar bevond. Hoewel stokstaartjes normaliter pas na drie maanden gespeend worden, moeten ze het nu doen met de kleine stukjes meelworm en gehakt die de verzorgers aan hen geven. De dierentuin laat weten dat het goed gaat met de groei van de kleintjes. Hoe nu verder, dat is de grote vraag. Wanneer een groep overgenomen wordt door een ander vrouwtje, is het niet ongehoord dat ze de jongen van onderdanige vrouwtjes doodt.

Foto: Maxime Stok (BB-Facebook)

Aan de andere kant van de zoo, in het Oceanium, heerst een feestelijke stemming. Voor de tweede keer ooit zijn er namelijk zwartsnuithaaien geboren in gevangenschap! Vorig jaar vestigde Blijdorp een wereldprimeur hiermee. Haaien staan niet bekend als fantastische ouders en toentertijd had de moeder dan ook drie van haar vier jongen gedood voordat de verzorgers konden ingrijpen. De dappere overlever zwemt tegenwoordig in het ondiepe Mangrove-aquarium. Dit jaar was het park beter voorbereid en bedraagt de opbrengst drie gezonde haaitjes.

Haaien hebben het moeilijk. Sinds de jaren ’90 verdwijnen jaarlijks minimaal 100 miljoen haaien uit de zee, met als belangrijkste eindbestemming de markten van Oost-Azië. Populaties kelderen wereldwijd en onder zulke omstandigheden zou een fokprogramma in gevangenschap goed van pas komen. Bij kleinere soorten, denk aan de hondshaai, vindt er regelmatig voortplanting plaats, maar grote, migrerende soorten voelen zich wat minder snel op hun gemak in aquaria. Des te indrukwekkender dus dat Blijdorp nu de ‘hofleverancier’ van de zwartsnuithaai lijkt te worden. In 2013 voegde de Diergaarde zich tevens bij het korte lijstje van parken dat foksucces met de Californische stierkophaai heeft gehad en ook is de kans op jonge verpleegsterhaaien nog altijd zeer reëel. Dankzij deze jongen wordt het voortbestaan van de haai gegarandeerd, worden publieksaquaria minder afhankelijk van wildvang en zijn de haaien in het wild weer wat ambassadeurs rijker.

IJsbeer Olinka overleden

Gisteren heeft Diergaarde Blijdorp afscheid moeten nemen van ijsbeervrouwtje Olinka. De dierentuin laat weten dat ze de laatste weken hard aftakelde: ze vermagerde en wist haar vacht niet meer schoon te houden. Ook leek haar buik op te zwellen. In een poging om te ontdekken wat er met haar mis was, werd ze dinsdagochtend onder narcose gebracht. De diagnose: een grote levertumor, 20 kilo zwaar. Het park heeft toen met pijn in het hart besloten om Olinka niet meer wakker te laten worden. Ze was met haar 28 jaar hoogbejaard en heeft nog net van de sneeuw kunnen genieten: een waardig einde.

Olinka is geboren in Duitsland in 1992 en in maart 2010 kwam ze naar Rotterdam. Hier loste ze Tania af als partner van mannetje Eric. Tussen die twee boterde het niet zo, terwijl het fokprogramma wel wat witte pluizebolletjes kon gebruiken! De oude lovers (in het buitenland hadden ze al drie nestjes op naam) lieten er geen gras over groeien en op een koude ochtend in 2011 maakte Vicks kennis met de buitenwereld. De tweeling Sizzel en Todz volgde vier jaar later. Eric overleed begin 2015. Pas in 2019 kwam er een nieuwe vent naar de Maasstad, Wolodja, en er werd in 2020 nog geduimd voor nageslacht. Het is er echter niet van gekomen. Totdat de fokcoördinator in Moskou een nieuwe match vindt voor Wolodja, blijft hij alleen.

Er wordt nog onderzoek gedaan naar de aard van de tumor door de faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht. Mogelijk zullen enkele lichaamsdelen van Olinka gebruikt worden voor educatieve doeleinden.

Foto: Johanna Kok (BB-Facebook). IJsbeer Olinka.

Nieuwjaarslezing 2021!

Afgelopen zondag vond de traditionele Nieuwjaarslezing van de vereniging Vrienden van Blijdorp online plaats. Vrienden-voorzitter Marcel Kreuger, Blijdorp-directeur Erik Zevenbergen en curator Harold Schmidt blikten vooruit op wat 2021 de dierentuin van Rotterdam te bieden heeft. Dat, en hoewel alles wat over 2020 gezegd kan worden inmiddels grijsgedraaid is, moest er toch nog even gesproken worden over de gevolgen van de langdurige sluitingen. 

Foto: Jim Hoogendorp (radionl.fm). Klik HIER voor de actie van Patricia Paay.

Eufemistisch gezegd was 2020 een pittig jaar voor Blijdorp. Met 600.000 bezoekers minder en een gemiste omzet ter waarde van 13 miljoen euro, wat in beide categorieën neerkomt op 40% slechter dan begroot, heeft het enig kunst- en vliegwerk van het bestuur gevergd om alle eindjes aan elkaar te knopen. Directeur Erik Zevenbergen houdt rekening met een vergelijkbaar karig 2021: ”de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat we er nog lang niet zijn, maar optimisme houdt ons overeind.” Zevenbergen stond uitvoerig stil bij ”de rots in de branding”, zoals hij de vereniging Vrienden van Blijdorp altijd noemt, maar uitte ook zijn dank voor de steun die Blijdorp uit allerlei andere hoeken ontving. Denk aan de recente actie van Patricia Paay, die inmiddels al een ton heeft opgeleverd. Verder verklaarde voorzitter Marcel Kreuger dat de Vrienden in 2020 voor het eerst sinds tijden een netto stijging in het ledental hebben meegemaakt en dat ’21 ook veelbelovend lijkt in dat opzicht.

Foto: Luciënne de Gier (BB-Facebook)

Dit jaar vinden er, als alles goed gaat, twee grote transporten plaats. Het is de bedoeling dat olifanten Trong Nhi en Nhi Linh binnen een half jaar naar Amerika vertrekken. Moeder en dochter delen geen verwantschap met de rest van de Irma-groep en daardoor is de laatste jaren een strijd ontstaan over aan welke familie het leiderschap toebehoort. Eerst speelde dat conflict vooral op de achtergrond, maar vorig jaar begon het gevaarlijke vormen aan te nemen en sindsdien staan Trong Nhi en Nhi Linh apart. Er is echter geen ruimte voor het permanent huisvesten van twee kuddes in Blijdorp en daarom moeten ze weg. Nu we het toch over de olifanten hebben: Bangka is uitgerekend voor het voorjaar en hopelijk kan er dit jaar nog een nieuwe olifantendeur gemaakt worden tussen het binnen- en buitenverblijf.

Foto: Cor de Gier (BB-Facebook)

Of de verhuizing van laaglandgorilla Nasibu naar Nieuw-Zeeland even snel geregeld zal zijn, is helaas niet te zeggen. Het land van de kiwi’s is namelijk coronavrij en hanteert vooralsnog strikt gesloten grenzen om dat zo te houden. Nasibu kwam in 2009 als peuter naar Blijdorp omdat hij in zijn geboorteplaats Frankfurt verstoten was door de zilverrug daar. Gelukkig kreeg hij in de Bokito-groep een tweede kans. Nasibu en Bokito werden binnen de kortste keren dikke vrienden en geleidelijk veranderde zijn adoptiezoon ook in een spierbundel van formaat. Helaas ging het mis tijdens zijn puberteit: hij pakte eten van Annet af, tastte Bokito’s grenzen af en uiteindelijk vond er zelfs een dekking met een van zijn dames plaats. Nasibu leefde steeds meer aan het rand van de groep en uiteindelijk is hij door Bokito een separatieverblijf ingejaagd. Hij had eigenlijk al lang in Nieuw-Zeeland moeten leven, maar keer op keer liepen bouwprojecten daarginds vertraging op. Volgens recente berichtgeving is Orana Wildlife Park overigens nu eindelijk klaar voor zijn komst. De directeur vertelde verder namens de verzorgers dat, ondanks zijn langdurige isolatie, de puber nog altijd goed in zijn vel zit.

Foto: Leo Brentjes (BB-Facebook)

Dan: bouwnieuws. Er lopen momenteel al drie projecten die in de eerste helft van 2021 afgerond moeten worden. Reeds voorafgaand aan de derde golf was men begonnen met het realiseren van de zogenaamde Bijenvallei op het terrein van het voormalige wolvenverblijf. Het wordt een botanisch toevluchtsoord voor zeldzame wilde insecten en er komt ook educatie over voortslepende milieuproblemen in Nederland, zoals de excessieve uitstoot van stikstofoxiden en ammoniak. Daarnaast is Blijdorp inmiddels begonnen met de werkzaamheden aan het verblijf van de Visaya-wrattenzwijnen. Het is nog niet duidelijk hoe lang het project gaat duren. Net als de realisatie van de Bijenvallei wordt dit project bekostigd door de Vrienden van Blijdorp en met het geld van de vereniging krijgen deze kritiek bedreigde varkens uit de Filipijnen binnenkort toegang tot een van de oevers van het pelikanenverblijf. Ook project drie is een Vrienden-klus: de overnetting van de flamingo’s. Als onderdeel van die verbouwing is eind vorig jaar al het voorplein van de Rivièrahal op de schop gegaan en op 18 januari wordt – ja, nu écht – begonnen aan de bouw van een volière over het Flamingo-Strand. De netconstructie moet eventuele kuikens beschermen tegen hongerige meeuwen en is ook nodig omdat het permanent wieken van jonge vogels nu verboden is. Deze verbouwing heeft ruim vijf jaar vertraging opgelopen door continu gesteggel met de Welstandscommissie van Rotterdam, die zich bekommert om het beschermen van de oorspronkelijke architectuur van Diergaarde Blijdorp anno 1940. Pluspunt is dat er inmiddels betere afspraken liggen met de Gemeente, om dit soort flaters in de toekomst te voorkomen.

Tot slot noemde Zevenbergen nog kort de verbouwing van de Bergdierenrots. Ook dit project gaat extern gefinancierd worden en kan dus doorgaan, al zal het waarschijnlijk op zijn vroegst in 2022 voltooid zijn. Het vervallen rotsblok wordt gereedgemaakt voor rode panda’s, met mogelijk kuifhertjes als onderhuurders. Voor beide soorten geldt dat hun Europese fokprogramma gecoördineerd wordt vanuit Rotterdam en daarom wil Blijdorp graag een tweede verblijf maken. Zo ontstaat er ruimte voor bijvoorbeeld individuen waarvoor tijdelijk geen partner gevonden kan worden in andere parken, of dieren die hun ouders kwijtgeraakt zijn en nog te jong zijn om te koppelen. Daarnaast is het een hele praktische invulling: het verblijf is naar huidige maatstaven simpelweg te klein voor hoefdieren of primaten. Rondom de Bergdierenrots staan ook verschillende ingrepen gepland. De Toko Tjitjak verliest zijn horecafunctie ten behoeve van educatie en ook wordt het vlonder door het oude pandaverblijf deels verlegd, om zo de doorstroom van bezoekers te verbeteren. Ook komt er een plekje voor primula’s, bloemen waarvan Blijdorp de Nationale Plantencollectie beheert, vermoedelijk om de zichtlijnen op de rots in oude luister te herstellen. Het terrein achter de Bergdierenrots moet op een later tijdstip ontwikkeld worden.

Hieronder kan je zelf een kijkje nemen naar de ontwerpen die getoond werden op de Nieuwjaarslezing. Navigeren tussen de verschillende afbeeldingen kan via de pijltjes onderaan. Tip: als je dit soort presentaties zelf wilt bijwonen en ook vragen wilt kunnen stellen, word dan lid van de vereniging Vrienden van Blijdorp en help de tuin de crisis door!

Ontwerp Himalaya
« 5 van 5 »

Olifantje op komst in Blijdorp

Foto: Danique Dellevoet (BB-Facebook). Sunay in 2015.

De vreugde is groot in Rotterdam: olifant Bangka is zwanger, zo bericht de Diergaarde in abonnementhoudersblad De Giraffe. Ze is uitgerekend omstreeks maart/april 2021. De dracht van Aziatische olifanten duurt 22 maanden, dus ze is al een aardig eindje op weg en alle voortekenen zijn gunstig. Het is een ‘afscheidscadeau’ van Timber, de bul die dit jaar naar Wildlands in Emmen vertrok. Het wordt het derde kalf voor Bangka, die afgelopen november haar twintigste verjaardag vierde. Ze is zelf geboren en getogen onder de rook van de havenstad en is de kroonprinses van de Irma-dynastie. Ze wordt vergezeld door haar bejaarde moeder en haar dochter uit 2010, Faya. Zoontje Sunay, uit 2015, is dit jaar uitgevlogen naar het Franse La Tanière. Ook van die twee kinderen is Timber de vader. Faya is inmiddels al een echte dame en met een beetje geluk zal ook zij op korte termijn met een bolle buik rondlopen, maar dan door ‘toedoen’ van Fahim.

Voor zij die de olifanten in Blijdorp niet bij naam kennen: je hebt ‘oma’ Irma, een inmiddels een vijftig jaar oude dame die in ’84 het allereerste olifantenkalfje van Nederland voortbracht. Haar stamboom kent tegenwoordig nazaten door heel Europa en zelfs in Amerika, maar van haar dochters woont gewoon nog thuis: dat is dus Bangka. De Irma-groep wordt gecompleteerd door de jongvolwassen Faya. Er is nog een tweede groepje in de Diergaarde, maar zij zullen relatief snel vertrekken. Dat zijn Trong Nhi en dochtertje Nhi Linh. Zij delen geen verwantschap met de Irma-tak en de laatste tijd nam Trong Nhi geen genoegen meer met haar onderdanige status. Het leidde tot geduw en slapeloze nachten voor Irma en dat is op haar oude dag simpelweg te gevaarlijk. Trong Nhi’s moeder, Douanita, is destijds om soortgelijke redenen op transport gegaan, maar Trong Nhi was toen hoogzwanger en kon niet mee. Er woont momenteel één mannetje in Blijdorp, dat is Fahim.

Afbeelding: Diergaarde Blijdorp. Allereerste concept uitbreiding olifanten. Klik HIER voor groot formaat.

Van origine werden er meer vrouwtjes dan mannetjes uit Azië gehaald, maar nu die importgeneratie langzamerhand begint te verdwijnen, verschuift ook de sex-ratio. Waren er dertig jaar geleden nog zeven vrouwtjes per bul, nu bungelt dat cijfer rond de twee en over een jaar of vijftien zal het 50-50 zijn. Vrouwtjes blijven doorgaans hun leven lang bij hun moeder, maar mannetjes weken zich van nature los op een gegeven moment. Dan bezoeken ze in het wild afwisselend andere jonge vrijgezellen, maar ook oudere mannetjes en soms komen ze nog even buren bij hun moeder, en soms staan ze ook een poosje alleen. Veel bestaande ZOO-verblijven stammen uit de tijd dat er per vrouwengroep slechts één à twee heren gehouden werden. Om ruimte te maken voor de groeiende populatie jonge mannetjes en om hun sociale behoeftes te faciliteren, zullen dierentuinen in heel Europa meer ruimte moeten maken voor mannetjes en Blijdorp wil als fokcoördinator toonaangevend zijn in die ontwikkeling.

In lijn met de fissionfusion-filosofie zullen er dit decennium twee extra perken gerealiseerd in Blijdorp worden om een dynamische groep van vrouwtjes, een volgroeide bul en enkele jonge mannetjes te creëren. Op het bestaande perk van de Indische neushoorns zal waarschijnlijk een nieuwe stal komen voor de bullen, met als randvoorwaarde dat Namaste in ieder geval haar oude dag in Rotterdam mag slijten. Rondom deze nieuwe stal komt een state-of-the-art buitenverblijf en een derde verblijf zal gerealiseerd worden op de plek waar nu de gedomesticeerde kamelen staan. Er kan geschoven worden met wie waar staat en wie met wie, met oog voor waar de dieren zelf zin in hebben. De nieuwe deur die gemaakt gaat worden in Taman Indah, gefinancierd door de vereniging Vrienden van Blijdorp, is een pril begin. Het meenemen van het bongoperk en het Aziatisch Moeras in de plannen ligt ook nog op tafel, maar momenteel lijkt het erop dat deze gebieden te veel geld zullen vergen om te ontwikkelen in verhouding tot hoeveel terrein het daadwerkelijk oplevert.

Foto: Roy Hijdra (BB-Facebook). Bangka met Sunay in 2015.