Nieuwjaarslezing 2021!

Afgelopen zondag vond de traditionele Nieuwjaarslezing van de vereniging Vrienden van Blijdorp online plaats. Vrienden-voorzitter Marcel Kreuger, Blijdorp-directeur Erik Zevenbergen en curator Harold Schmidt blikten vooruit op wat 2021 de dierentuin van Rotterdam te bieden heeft. Dat, en hoewel alles wat over 2020 gezegd kan worden inmiddels grijsgedraaid is, moest er toch nog even gesproken worden over de gevolgen van de langdurige sluitingen. 

Foto: Jim Hoogendorp (radionl.fm). Klik HIER voor de actie van Patricia Paay.

Eufemistisch gezegd was 2020 een pittig jaar voor Blijdorp. Met 600.000 bezoekers minder en een gemiste omzet ter waarde van 13 miljoen euro, wat in beide categorieën neerkomt op 40% slechter dan begroot, heeft het enig kunst- en vliegwerk van het bestuur gevergd om alle eindjes aan elkaar te knopen. Directeur Erik Zevenbergen houdt rekening met een vergelijkbaar karig 2021: ”de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat we er nog lang niet zijn, maar optimisme houdt ons overeind.” Zevenbergen stond uitvoerig stil bij ”de rots in de branding”, zoals hij de vereniging Vrienden van Blijdorp altijd noemt, maar uitte ook zijn dank voor de steun die Blijdorp uit allerlei andere hoeken ontving. Denk aan de recente actie van Patricia Paay, die inmiddels al een ton heeft opgeleverd. Verder verklaarde voorzitter Marcel Kreuger dat de Vrienden in 2020 voor het eerst sinds tijden een netto stijging in het ledental hebben meegemaakt en dat ’21 ook veelbelovend lijkt in dat opzicht.

Foto: Luciënne de Gier (BB-Facebook)

Dit jaar vinden er, als alles goed gaat, twee grote transporten plaats. Het is de bedoeling dat olifanten Trong Nhi en Nhi Linh binnen een half jaar naar Amerika vertrekken. Moeder en dochter delen geen verwantschap met de rest van de Irma-groep en daardoor is de laatste jaren een strijd ontstaan over aan welke familie het leiderschap toebehoort. Eerst speelde dat conflict vooral op de achtergrond, maar vorig jaar begon het gevaarlijke vormen aan te nemen en sindsdien staan Trong Nhi en Nhi Linh apart. Er is echter geen ruimte voor het permanent huisvesten van twee kuddes in Blijdorp en daarom moeten ze weg. Nu we het toch over de olifanten hebben: Bangka is uitgerekend voor het voorjaar en hopelijk kan er dit jaar nog een nieuwe olifantendeur gemaakt worden tussen het binnen- en buitenverblijf.

Foto: Cor de Gier (BB-Facebook)

Of de verhuizing van laaglandgorilla Nasibu naar Nieuw-Zeeland even snel geregeld zal zijn, is helaas niet te zeggen. Het land van de kiwi’s is namelijk coronavrij en hanteert vooralsnog strikt gesloten grenzen om dat zo te houden. Nasibu kwam in 2009 als peuter naar Blijdorp omdat hij in zijn geboorteplaats Frankfurt verstoten was door de zilverrug daar. Gelukkig kreeg hij in de Bokito-groep een tweede kans. Nasibu en Bokito werden binnen de kortste keren dikke vrienden en geleidelijk veranderde zijn adoptiezoon ook in een spierbundel van formaat. Helaas ging het mis tijdens zijn puberteit: hij pakte eten van Annet af, tastte Bokito’s grenzen af en uiteindelijk vond er zelfs een dekking met een van zijn dames plaats. Nasibu leefde steeds meer aan het rand van de groep en uiteindelijk is hij door Bokito een separatieverblijf ingejaagd. Hij had eigenlijk al lang in Nieuw-Zeeland moeten leven, maar keer op keer liepen bouwprojecten daarginds vertraging op. Volgens recente berichtgeving is Orana Wildlife Park overigens nu eindelijk klaar voor zijn komst. De directeur vertelde verder namens de verzorgers dat, ondanks zijn langdurige isolatie, de puber nog altijd goed in zijn vel zit.

Foto: Leo Brentjes (BB-Facebook)

Dan: bouwnieuws. Er lopen momenteel al drie projecten die in de eerste helft van 2021 afgerond moeten worden. Reeds voorafgaand aan de derde golf was men begonnen met het realiseren van de zogenaamde Bijenvallei op het terrein van het voormalige wolvenverblijf. Het wordt een botanisch toevluchtsoord voor zeldzame wilde insecten en er komt ook educatie over voortslepende milieuproblemen in Nederland, zoals de excessieve uitstoot van stikstofoxiden en ammoniak. Daarnaast is Blijdorp inmiddels begonnen met de werkzaamheden aan het verblijf van de Visaya-wrattenzwijnen. Het is nog niet duidelijk hoe lang het project gaat duren. Net als de realisatie van de Bijenvallei wordt dit project bekostigd door de Vrienden van Blijdorp en met het geld van de vereniging krijgen deze kritiek bedreigde varkens uit de Filipijnen binnenkort toegang tot een van de oevers van het pelikanenverblijf. Ook project drie is een Vrienden-klus: de overnetting van de flamingo’s. Als onderdeel van die verbouwing is eind vorig jaar al het voorplein van de Rivièrahal op de schop gegaan en op 18 januari wordt – ja, nu écht – begonnen aan de bouw van een volière over het Flamingo-Strand. De netconstructie moet eventuele kuikens beschermen tegen hongerige meeuwen en is ook nodig omdat het permanent wieken van jonge vogels nu verboden is. Deze verbouwing heeft ruim vijf jaar vertraging opgelopen door continu gesteggel met de Welstandscommissie van Rotterdam, die zich bekommert om het beschermen van de oorspronkelijke architectuur van Diergaarde Blijdorp anno 1940. Pluspunt is dat er inmiddels betere afspraken liggen met de Gemeente, om dit soort flaters in de toekomst te voorkomen.

Tot slot noemde Zevenbergen nog kort de verbouwing van de Bergdierenrots. Ook dit project gaat extern gefinancierd worden en kan dus doorgaan, al zal het waarschijnlijk op zijn vroegst in 2022 voltooid zijn. Het vervallen rotsblok wordt gereedgemaakt voor rode panda’s, met mogelijk kuifhertjes als onderhuurders. Voor beide soorten geldt dat hun Europese fokprogramma gecoördineerd wordt vanuit Rotterdam en daarom wil Blijdorp graag een tweede verblijf maken. Zo ontstaat er ruimte voor bijvoorbeeld individuen waarvoor tijdelijk geen partner gevonden kan worden in andere parken, of dieren die hun ouders kwijtgeraakt zijn en nog te jong zijn om te koppelen. Daarnaast is het een hele praktische invulling: het verblijf is naar huidige maatstaven simpelweg te klein voor hoefdieren of primaten. Rondom de Bergdierenrots staan ook verschillende ingrepen gepland. De Toko Tjitjak verliest zijn horecafunctie ten behoeve van educatie en ook wordt het vlonder door het oude pandaverblijf deels verlegd, om zo de doorstroom van bezoekers te verbeteren. Ook komt er een plekje voor primula’s, bloemen waarvan Blijdorp de Nationale Plantencollectie beheert, vermoedelijk om de zichtlijnen op de rots in oude luister te herstellen. Het terrein achter de Bergdierenrots moet op een later tijdstip ontwikkeld worden.

Hieronder kan je zelf een kijkje nemen naar de ontwerpen die getoond werden op de Nieuwjaarslezing. Navigeren tussen de verschillende afbeeldingen kan via de pijltjes onderaan. Tip: als je dit soort presentaties zelf wilt bijwonen en ook vragen wilt kunnen stellen, word dan lid van de vereniging Vrienden van Blijdorp en help de tuin de crisis door!

Sfeerimpressie flamingovolière
« 1 van 5 »

Olifantje op komst in Blijdorp

Foto: Danique Dellevoet (BB-Facebook). Sunay in 2015.

De vreugde is groot in Rotterdam: olifant Bangka is zwanger, zo bericht de Diergaarde in abonnementhoudersblad De Giraffe. Ze is uitgerekend omstreeks maart/april 2021. De dracht van Aziatische olifanten duurt 22 maanden, dus ze is al een aardig eindje op weg en alle voortekenen zijn gunstig. Het is een ‘afscheidscadeau’ van Timber, de bul die dit jaar naar Wildlands in Emmen vertrok. Het wordt het derde kalf voor Bangka, die afgelopen november haar twintigste verjaardag vierde. Ze is zelf geboren en getogen onder de rook van de havenstad en is de kroonprinses van de Irma-dynastie. Ze wordt vergezeld door haar bejaarde moeder en haar dochter uit 2010, Faya. Zoontje Sunay, uit 2015, is dit jaar uitgevlogen naar het Franse La Tanière. Ook van die twee kinderen is Timber de vader. Faya is inmiddels al een echte dame en met een beetje geluk zal ook zij op korte termijn met een bolle buik rondlopen, maar dan door ‘toedoen’ van Fahim.

Voor zij die de olifanten in Blijdorp niet bij naam kennen: je hebt ‘oma’ Irma, een inmiddels een vijftig jaar oude dame die in ’84 het allereerste olifantenkalfje van Nederland voortbracht. Haar stamboom kent tegenwoordig nazaten door heel Europa en zelfs in Amerika, maar van haar dochters woont gewoon nog thuis: dat is dus Bangka. De Irma-groep wordt gecompleteerd door de jongvolwassen Faya. Er is nog een tweede groepje in de Diergaarde, maar zij zullen relatief snel vertrekken. Dat zijn Trong Nhi en dochtertje Nhi Linh. Zij delen geen verwantschap met de Irma-tak en de laatste tijd nam Trong Nhi geen genoegen meer met haar onderdanige status. Het leidde tot geduw en slapeloze nachten voor Irma en dat is op haar oude dag simpelweg te gevaarlijk. Trong Nhi’s moeder, Douanita, is destijds om soortgelijke redenen op transport gegaan, maar Trong Nhi was toen hoogzwanger en kon niet mee. Er woont momenteel één mannetje in Blijdorp, dat is Fahim.

Afbeelding: Diergaarde Blijdorp. Allereerste concept uitbreiding olifanten. Klik HIER voor groot formaat.

Van origine werden er meer vrouwtjes dan mannetjes uit Azië gehaald, maar nu die importgeneratie langzamerhand begint te verdwijnen, verschuift ook de sex-ratio. Waren er dertig jaar geleden nog zeven vrouwtjes per bul, nu bungelt dat cijfer rond de twee en over een jaar of vijftien zal het 50-50 zijn. Vrouwtjes blijven doorgaans hun leven lang bij hun moeder, maar mannetjes weken zich van nature los op een gegeven moment. Dan bezoeken ze in het wild afwisselend andere jonge vrijgezellen, maar ook oudere mannetjes en soms komen ze nog even buren bij hun moeder, en soms staan ze ook een poosje alleen. Veel bestaande ZOO-verblijven stammen uit de tijd dat er per vrouwengroep slechts één à twee heren gehouden werden. Om ruimte te maken voor de groeiende populatie jonge mannetjes en om hun sociale behoeftes te faciliteren, zullen dierentuinen in heel Europa meer ruimte moeten maken voor mannetjes en Blijdorp wil als fokcoördinator toonaangevend zijn in die ontwikkeling.

In lijn met de fissionfusion-filosofie zullen er dit decennium twee extra perken gerealiseerd in Blijdorp worden om een dynamische groep van vrouwtjes, een volgroeide bul en enkele jonge mannetjes te creëren. Op het bestaande perk van de Indische neushoorns zal waarschijnlijk een nieuwe stal komen voor de bullen, met als randvoorwaarde dat Namaste in ieder geval haar oude dag in Rotterdam mag slijten. Rondom deze nieuwe stal komt een state-of-the-art buitenverblijf en een derde verblijf zal gerealiseerd worden op de plek waar nu de gedomesticeerde kamelen staan. Er kan geschoven worden met wie waar staat en wie met wie, met oog voor waar de dieren zelf zin in hebben. De nieuwe deur die gemaakt gaat worden in Taman Indah, gefinancierd door de vereniging Vrienden van Blijdorp, is een pril begin. Het meenemen van het bongoperk en het Aziatisch Moeras in de plannen ligt ook nog op tafel, maar momenteel lijkt het erop dat deze gebieden te veel geld zullen vergen om te ontwikkelen in verhouding tot hoeveel terrein het daadwerkelijk oplevert.

Foto: Roy Hijdra (BB-Facebook). Bangka met Sunay in 2015.

Breaking: aangespoelde haai met spoed naar Blijdorp

Foto: Stichting ReddingsTeam Zeedieren (rtz-nederland.nl)

Met gierende banden is het ReddingsTeam Zeedieren Nederland naar de Rotterdam vertrokken vanmiddag. Omstreeks het middaguur kwam er een melding binnen van een aangespoelde blauwe haai op de kop van Goeree-Overflakkee, nabij Ouddorp. Het dier van bijna twee meter lang bleek nog te leven, maar dat zou niet lang zo blijven als er niet ingegrepen werd. De haai werd drie keer opnieuw in zee gezet maar spoelde iedere keer opnieuw aan. In afwachting van assistentie werd het dier nat gehouden en door het water bewogen, zodat hij adem kon halen. Uiteindelijk is na koortsachtig overleg besloten om hem over te brengen naar Diergaarde Blijdorp. In een transportkist voor dolfijnen, voorzien van zuurstof met een beademingsfles van de lokale reddingsbrigade, vertrok het ReddingsTeam om twee uur naar de dierentuin en iets meer dan een uur later werd hij in ontvangst genomen. Om vier uur liet de stichting weten dat de blauwe haai uitgezet was in het grote quarantainebassin van het Oceanium en dat hij zelfstandig zwemt. 

Foto: Stichting ReddingsTeam Zeedieren (rtz-nederland.nl)

De blauwe haai (Prionace glauca) staat als ‘gevoelig’ op de Rode Lijst. Ze komen voor in alle gematigde en warme zeeën, al zoeken ze rond de evenaar meestal de koelte op door te duiken tot dieptes van wel driehonderd meter. Over hun natuurlijke gedrag is weinig bekend, al is uit de analyse van karkassen gebleken dat ze een zeer breed dieet hebben. Er is geen enkel aquarium waarin de soort normaliter te zien is. Er zijn pogingen geweest om de soort te houden in onder andere Tokyo, Lissabon en New Jersey, maar geen daarvan was succesvol. De twee voornaamste redenen voor het overlijden van blauwe haaien in gevangenschap zijn schermutselingen met andere haaiensoorten en het oplopen van snuitverwondingen bij botsingen met muren en ruiten. Diergaarde Blijdorp heeft zich de afgelopen jaren echter weten te onderscheiden van andere aquaria door het bewerkstelligen van regelmatige paringen bij de verpleegsterhaaien en de geboorte van een zwartsnuithaai begin 2020, een mondiaal primeur. Toch schat het ReddingsTeam Zeedieren de overlevingskans voor de blauwe haai maar op zo’n 50%. ”We gaan onze uiterste best doen om hem in leven te houden”, zegt Mark de Boer van Blijdorp bij RTV Rijnmond. Maar het gaat lastig worden, waarschuwt hij. ”Gezonde dieren spoelen niet aan. Het is heel ingewikkeld om hem in leven te houden. Maar het ziet er redelijk uit, nu.”

Update 22.00 uuromstreeks 9 uur ‘s avonds is de blauwe haai met een boot van de KNRM teruggeplaatst in zee nabij Stellendam. Woordvoerster Constance Alderlieste verklaarde dat het dier zo de beste overlevingskans zou hebben. Op RTV Rijnmond zijn beelden te zien van het dier in het Oceanium.

Foto: Stichting ReddingsTeam Zeedieren (rtz-nederland.nl)

Nachtelijke neushoornbevalling: R’dam verwelkomt baby

Vreugde in de Dikhuidenvleugel van de Rivièrahal: zwarte neushoorn Naima is, na een lange en zichtbaar vermoeiende bevalling, omstreeks half 11 ‘s avonds voor de tweede keer in haar leven moeder geworden. Al ruim een week had ze last van weeën en iedereen kon de bevalling op de voet volgen via de live webcams. Het jong lijkt energiek en kijkt al nieuwsgierig om zich heen vanuit zijn bedje met stro. In 1960 vestigde Diergaarde Blijdorp een Nederlands primeur met de geboorte van zwarte neushoorn Laura. Ook toen huisde deze soort in de Westvleugel van de Rivièrahal, maar dan op de plek waar nu de dwergnijlpaarden leven. De soort verdween enkele jaren na dit vroege succes uit het bestand van het park en keerde pas in 2013 terug, toen zij het voormalige olifantenterras betrokken. Een van de vele achterkleinkinderen van Laura, mannetje Vungu, zorgde samen met Naima in 2017 voor de tweede succesvolle geboorte van een zwarte neushoorn in de polder ooit, dochter Mara, en is ook de vader van dit jonkie. Mara is nog altijd te zien in Blijdorp.

-> Update 09-11-2020: Diergaarde Blijdorp heeft laten weten dat het om een mannetje gaat.

De zwarte neushoorn is een van de vijf bestaande neushoornsoorten en is daarmee ook een van de grootste landdieren ter wereld. Op de savannes van Oost-Afrika worden ze meestal op zichzelf gespot en mannelijke dieren schermutselen regelmatig, waarbij het er heftig aan toe gaat. Door hun slechte zichtvermogen kunnen ze onvoorspelbaar reageren als ze in hun territorium indringers ruiken of horen. Een bijzondere ontdekking uit recente tijden is dat zwarte neushoorns ’s nachts een andere houding aannemen: in het duister komen ze bij specifieke drinkplaatsen bijeen in grote groepen. Het exacte doel hiervan is onduidelijk, maar het is een gemoedelijk tafereel. Kalfjes spelen vrolijk met elkaar en de volwassenen begroeten elkaar door hun neuzen tegen elkaar te wrijven, aan elkaar te snuffelen en te brommen. Helaas gaat het niet goed met de zwarte neushoorn. Er bestaan tegenwoordig nog drie ondersoorten: de zuidwestelijke (gevoelig), de zuidoostelijke en de oostelijke (allebei kritiek bedreigd). Het is de oostelijke zwarte neushoorn, afkomstig uit Rwanda, Kenia en Noordoost-Tanzania, waarvoor in Europese dierentuinen een fokprogramma op touw is gezet, bestaande uit zo’n tachtigdieren. De populatiegrootte van de zwarte neushoorn is, ten opzichte van het dieptepunt in 1995, verdubbeld tot een kleine 5.000 heden ten dage. Helaas is dit nog altijd minder dan een tiende van wat er een halve eeuw geleden in het wild leefde en hun situatie blijft fragiel.

Afbeelding: Diergaarde Blijdorp (blijdorp.nl). Rechts in beeld ligt de kleine (22.35).

Foto: Diergaarde Blijdorp (blijdorp.nl). Het kleintje staat voor het eerst op, nog een beetje wankel (22.45).

Foto: Diergaarde Blijdorp (blijdorp.nl). Het jonkie laat zich voor het eerst goed zien (23.15).

Zie ze vliegen

Foto: Annemieke de Wit (BB-Facebook). Witruggier.

Wie langs Diergaarde Blijdorp rijdt, kan meestal al een klein voorproefje krijgen van de dierentuin: zij het Amazonica vanuit de trein, Taman Indah vanaf de Stadhoudersweg of de pelikanen vanaf de Van Aerssenlaan. Nu zijn enkele inwoners echter wel érg ver van huis te vinden: afgelopen woensdag werd een witruggier gevonden in Rotterdam-Overschie, gevolgd door een caracara in de buurt van Leidschenveen en nu zou ook een blauwgele ara waargenomen zijn buiten de grenzen van het park. Ontsnappingen van diverse pluimage, al met al. Alle drie de vogels zouden onder normale omstandigheden optreden bij de Vrije Vlucht Voorstellingen, die vanwege de COVID-19-maatregelen niet doorgaan. Toch is het belangrijk dat er regelmatig geoefend wordt en daarbij kan het dus wel eens fout gaan. Voor de dieren is het fantastisch: zelfs in de grootste volière kan het natuurlijk gedrag van sommige soorten immers niet volledig nagebootst worden.

Foto: Cor de Gier (BB-Facebook). Een blauwgele ara.

Neem bijvoorbeeld de gieren: deze aaseters kunnen onder gunstige omstandigheden tot wel 300 kilometer op een dag afleggen (da’s een enkeltje Blijdorp-Londen), terwijl ze hun vleugels bijna nooit hoeven te slaan. Dat komt doordat ze haarfijn kunnen aanvoelen hoe de windstromen staan. Van vele kilometers hoog in de lucht speuren ze het landschap af op de karkassen van overleden dieren, waar ze zich vervolgens tegoed aan doen. Voor een mens klinkt het niet als een smakelijk karwij, maar zo spelen gieren wel een zeer belangrijke rol bij het in de kiem smoren van ziekte-uitbraken. Wanneer gieren in een natuurreservaat boven een kadaver cirkelen, trekt dat echter al snel de aandacht van de parkwachters. Daarom worden gestroopte olifanten en ander groot wild tegenwoordig vaak vergiftigd: een fenomeen dat vele gierenlevens heeft geëist. In de afgelopen twaalf jaar zijn de gierenpopulaties van Afrika met meer dan 90% geslonken en daarom coördineert Diergaarde Blijdorp een Europees fokprogramma voor de Rüppells gier en stak het in 2019 tienduizend euro in onderzoek naar de witkopgier in Mozambique. Voortplanting gebeurt vooral in de Gierenrots-doorloopvolière, zo beamen twee jonge kapgieren en twee jonge Rüppells gieren dit jaar. Jongen die uitgevlogen zijn, maar nog even moeten wachten op een nieuw onderkomen, mogen vaak meedoen aan de vogelshow. Dit jaar fungeerde een koppeltje witruggieren bij de Vrije Vlucht Voorstellingen tevens als adoptiegezin voor een Rüppells-kuiken uit de broedmachine.

Om de ontsnapte gier maken de verzorgers zich niet zoveel zorgen: wanneer de honger over een paar dagen toeslaat, is de kans groot dat hij terugkeert naar Blijdorp. Voor grote aaseters valt er in de Randstad immers niet veel te beleven. Hetzelfde geldt voor de ara’s: zij gaan er wel vaker vandoor en snoepen dan van wat er zoal aan de lokale bomen groeit. Uiteindelijk wint de heimwee naar hun soortgenoten echter meestal. Of de caracara vrijwillig terugkeert, is een stuk minder zeker: Nico Roest laat aan het AD weten dat de Amerikaan zich in principe in leven zou kunnen houden door het kostje van buizerds af te pakken. ”In een ideaal scenario loopt hij ergens een schuurtje in en kan de deur daarna gesloten worden.” In 2016 ging deze caracara ook al eens op ontdekkingstocht: toen werd hij teruggevonden op een golfbaan net buiten Rotterdam-Schiebroek. Als je de vogel met rode poten en een zwart-wit verenpark ziet, kan je bellen met de Algemene Dienst op 010 4431 481. Voor alle genoemde vogels geldt dat ze zich niet echt bekommeren om mensen of honden, maar een kat in het nauw kan natuurlijk rare sprongen maken. Gun het dier daarom zijn ruimte en wacht op instructies van het personeel.

Foto: Harry Ros (BB-Facebook). De ontsnapte bergcaracara.