Nieuwjaarslezing 2023!

Begin 2020 werd het nieuwe ‘masterplan’ nog vol trots gepresenteerd in Diergaarde Blijdorp. Een routekaart dat het park houvast moest geven voor dit decennium. Inmiddels ligt een derde van het decennium alweer achter ons: een rommelige en onvoorspelbare periode. Zo’n samenhangende visie was dan ook ver te zoeken bij de nieuwjaarslezing 2023. Het park is vastberaden om op korte termijn de Aziatische dikhuiden en Zuid-Amerikaanse vogels een riant nieuw optrekje te bieden, maar beide projecten worden nog steeds omgeven door vraagtekens. Voor toekomstige projecten geldt dat des te meer. 

Olifanten

Foto: Sylvia Kroos (BB-Facebook). Blijdorp wil het nieuwe verblijf af hebben vóórdat Radjik en Maxi uitvliegen.

Diergaarde Blijdorp is niet vies van bouwprojecten langdurig plannen. Menigeen denkt meteen aan de roemruchte flamingovolière, de restauratie van het oude Roofdieren-Gebouw of de aanleg van de Tijgerkreek. Inmiddels kan het olifantenverblijf toegevoegd worden aan dat lijstje. Zoals Blijdorper Bende eerder al in detail uitlegde, is het de bedoeling dat een tweede olifantenverblijf gerealiseerd wordt in Rotterdam. Zo kan het park op diervriendelijke wijze jonge mannetjes huisvesten. De eerste serieuze ontwerpen stammen uit 2018, al gaat het er in de wandelgangen al véél langer over.

Dus, valt er wat te berichten over ‘Taman Indah 2.0’? Ja en nee. Diergaarde Blijdorp heeft vandaag een nieuwe bouwtekening onthuld. Nog altijd is het de bedoeling dat de huidige kamelenweide het middelpunt van dit nieuwe verblijf wordt – sterker nog, volgens curator Harold Schmidt moeten bezoekers hen maar alvast komen uitzwaaien. Op zichzelf is die lap grond echter een beetje klein en de afgelopen jaren werd dan ook vooral uitgebreid gepeinsd over welke naburige verblijven er nog meer aan moeten geloven. Dit is nog steeds het meest onzekere aspect van de hele operatie.

Afbeelding: Diergaarde Blijdorp. Ontwerp voor olifantenverblijf, vertoond bij nieuwjaarslezing 2023.

Het meenemen van het verblijf van de Indische neushoorns, een keuze die vorig jaar nog uitgebreid verkend werd, lijkt definitief van de baan. Het is simpelweg te omslachtig en te duur. Daarentegen ligt het meenemen van het Aziatisch Moeras wel weer op tafel, nadat dit in 2020 en 2021 nog te duur werd geacht. Sterker nog, deze knoop lijkt definitief doorgehakt te zijn, de botanisten zijn al aan het kijken naar het lot van de individuele bomen op dit terrein. Curator Harold Schmidt sprak de hoop uit dat eind 2023 de eerste paal voor het nieuwe olifantenverblijf geslagen kan worden.

Volgens de huidige plannen moet het openluchtgedeelte van het Moeras, dat momenteel bewoond wordt door kuifmakaken en kraanvogels, geheel wijken voor de olifantenvlakte. Dan is het uitbreidingsgebied groot genoeg om in tweeën of drieën te delen, mochten de olifantenbullen tijdelijk gesepareerd moeten worden. Misschien komt er zelfs nog een klein horecapunt aan de kant van de Bergdierenrots. Ook de Grote Vliegkooi gaat tegen de vlakte, zodat een verbinding gemaakt kan worden tussen het huidige en het nieuwe perk. Wel wordt een klein deel van de oude volière, waaronder de geliefde hangbrug en waterval, mogelijk ontwikkeld tot een apart verblijfje voor een kleine diersoort.

Foto: Danny Noorman (BB-Facebook). De fok met zeldzame vogels is nooit goed van de grond gekomen in de Grote Vliegkooi.

De Mongoolse Steppe is met het verdwijnen van de kamelen al zo goed als weg, met als enige restanten de manoels en de oude Vleermuizengrot. Wat betreft de manoels werd vroeger gespeculeerd dat zij een nieuw optrekje in de Himalaya-biotoop zouden kunnen krijgen, maar het park geeft toe dat daar nog geen besluit over genomen is. Ook de toekomst van de Vleermuizengrot is nog wat onduidelijk. Het pand is érg duur om te slopen of uitgebreid te verbouwen. Momenteel nijgt het park naar een nieuwe olifantenstal aan de oostgevel van het bestaande gebouw. De Vleermuizengrot behoudt dan mogelijk grotendeels zijn huidige functie als opslaglocatie. Dit hangt ook af van wat er precies terecht komt van dat verblijfje bij de waterval en hangbrug.

In de knoop

Foto: Cor de Gier (BB-Facebook). Blijdorp experimenteert momenteel met een reuzentoekan bij de hyacinthara’s, ook al zijn het eigenlijk natuurlijke vijanden.

Het andere project waarop Blijdorp momenteel focust, is het Zuid-Amerikaanse themagebied. De volières van de hyacinthara’s en rode ibissen zijn aan vervanging toe. Oorspronkelijk was het de bedoeling dat dat gepaard zou gaan met een flinke verblijfsuitbreiding: de ibissen zouden het huidige terrein tot hun beschikking krijgen, terwijl een spectaculaire aravolière zou verschijnen op de plek van de oude vogelshow. Helaas zijn die ambities afgeschaald, waarschijnlijk wordt het simpelweg nieuwbouw op de huidige locatie. Gedetailleerde ontwerpen zijn er nog niet.

Wat te doen met het theater van de oude vogelshow? Hierover wordt nog volop nagedacht door de directie. Dat geldt ook voor Amazonica. Dit jaar blaast de vlinderkoepel tien kaarsjes uit, maar leeftijd is Amazonica niet te vriend geweest. De staat van het dak is erbarmelijk: vrijwel alle luchtkussens zijn inmiddels aan één kant doorgescheurd, plastic flappen bungelen van het plafond. Vorig jaar was er zelfs al sprake van een complete dakdoorbraak. Daarbij ontsnapten geen vlinders, maar Blijdorp gaf toe dat uitgebreidere stormschade alleen voorkomen werd door de specifieke windrichting.

Foto: Jop Kempkes (BB-Beheer). Het dak van Amazonica is momenteel reden tot grote zorgen.

Tot nader order vliegen er significant minder vlinders in Amazonica. De diertjes hebben een erg korte levensduur en worden grotendeels geïmporteerd van vlinderfokkerijen, dus Blijdorp kan de populatiegrootte best goed sturen. En tja, het is niet praktisch om een enorme zwerm te hebben en dan het dak te moeten opereren. De oplossing lijkt kinderlijk eenvoudig: vervang de luchtkussens. Dat was ook het plan, maar helaas is dat zo simpel nog niet. Bouwkundige inspectie wijst uit dat er sprake is van uitgebreide vochtschade aan het houten geraamte van de tropische koepel. Dan heb je het opeens over een erg prijzige onderhoudsbeurt…

Foto: Rutger van de Vooren (BB-Facebook). Ringstaartmaki.

Omdat er een grote som geld mee gemoeid is, wil de Diergaarde zeker weten dat het goed besteed wordt. Hoeveel jaar heeft Blijdorp lol van zo’n investering? Is het dan niet verstandig om gelijk ook andere gebreken te tackelen? Het ultieme schrikbeeld is misschien wel het makiverblijf dat eind 2018 geopend werd. Dat doorloopverblijf was amper een jaartje in gebruik voordat de coronapandemie contact tussen mens en dier in de ban deed. De angst voor zoönose is nooit weggegaan in Blijdorp (net als de angst voor bezoekers die de lemuren snoep toestoppen). De Diergaarde geeft aan dat het verblijf waarschijnlijk gaat veranderen van ‘doorloop’ naar ‘langsloop’, met simpelweg een uitzichtpunt à la Gierenrots.

Het olifantenverblijf, de Zuid-Amerikaanse volières, Amazonica: het ei van Colombus heeft Blijdorp nog niet te pakken. En dan zijn er nog de dossiers waaraan vrijwel geen aandacht wordt geschonken momenteel: de bouwvallige stallen van de bongo’s en rendieren; de krappe verblijven van de ijsberen, tijgers, hyena’s en servals; de afsluiting van het Longhouse; leegstand in de Krokodillenrivier; de urgente energietransitie. De koning van dat lijstje is nog altijd de Rivièrahal. Eigenlijk zit daar nog steeds geen vaart in: er is nog geen oplossing gevonden voor de huidige bewoners, en zelfs als dat wel zo was, dan ontbreekt het aan financiering. Dat ei van Columbus, dat wordt nog goed zoeken.

Foto: Cor de Gier (BB-Facebook). Rode ibis.

Afscheid van leeuwin Chica: het ‘zwarte schaap’ van Blijdorp

Foto: Tiny Rog (BB-Facebook). Chica en Bente.

Als je niet goed oplet, had je het zomaar kunnen missen. Diergaarde Blijdorp vermeldt in hun jaarreflectie dat Aziatische leeuw Churchilla (‘Chica’) niet meer is. In het magazine voor abonnementhouders meldt het park dat ze kampte met versleten wervels, inwendige cystes en huidproblemen.

Wisselvallig

Chica kwam in 2016 naar Diergaarde Blijdorp, kort na de opening van het nieuwe leeuwenverblijf. Tierpark Berlin was naarstig op zoek naar een goed heenkomen voor haar, want haar oude verblijf ging op de schop. Tegelijkertijd wilde Blijdorp graag fokken met mannetje Aapal uit Singapore, die kort daarvoor als ‘vers bloed’ was onthaald in het Europese fokprogramma. Met de Rotterdamse dames wilde dat maar niet lukken, zij vormden een hecht clubje dat Aapal bij tijd en wijlen alle hoeken van het verblijf liet zien.

Foto: Elizabeth Babtist (BB-Facebook) Chica.

Chica bleek een stuk zachtaardiger te zijn, haar eerste kennismaking met Aapal resulteerde direct in een paring. In Duitsland was zij nog nooit moeder geworden, dus welpjes zouden meer dan welkom zijn! Helaas is het daar nooit van gekomen.

Uiteindelijk werd de leeuwengroep ook nog aangevuld met Lalana. Eigenlijk was het een hele gemoedelijke situatie, totdat Lalana in 2018 beviel en tijdelijk gescheiden werd van haar soortgenoten. Toen het eenmaal tijd was om een reünie te ondernemen, kregen de moedergevoelens en beschermingsdrang de overhand bij Lalana. Aapal probeerde de vrede te handhaven, maar tevergeefs.

Isolement

In de loop van 2019 en 2020 werden nog een paar herenigingen geprobeerd, maar Lalana en haar steeds sterkere kroost moesten er niets van weten. Opeens zat Blijdorp opgezadeld met een tweede leeuwengroep, bestaande uit de verstoten Chica en Bente. Rotterdam heeft naast het hoofdverblijf nog een kleine ‘luchtplaats’ achter de schermen. Onverhoopt werd die krappe kooi nu het fulltime heenkomen van twee leeuwinnen, al wisselden de partijen soms even van uitzicht.

Foto: Patty Kloosterman (BB-Facebook). Chica en Bente.

Iedere verhuizing van Aziatische leeuwen in Europa wordt overzien door de fokcoördinator voor deze roofdieren. Zo wordt inteelt voorkomen. Al begin 2019 diende Blijdorp officieel een verzoek in bij de fokcoördinator voor het overplaatsen van Chica naar een andere zoo – de ontstane situatie was immers niet houdbaar. Dit proces speelt zich grotendeels achter gesloten deuren af, dus over de exacte obstakels kan Blijdorper Bende geen uitspraak doen. De coronapandemie zal ongetwijfeld een rol gespeeld hebben.

Tegelijkertijd werd de situatie in Blijdorp steeds complexer. In 2020 werd Aapal ingeslapen na een neurologische aanval. Zijn puzzelachtige ziekte lijkt hij te hebben doorgegeven aan Lalana’s dochters Asha, Mette en Reena, wat betekent dat zij voorlopig niet gekoppeld mogen worden. Chica’s metgezel Bente stierf in juli 2021. Chica heeft dus meer dan een jaar lang in isolement geleefd, nóg een mislukte hereniging in 2022 daargelaten.

Chica is ruim 16 jaar oud geworden, water ouder is dan veel leeuwen in gevangenschap. Toch zullen de verzorgers en bezoekers haar ongetwijfeld missen.

Foto: Peter Milano (BB-Facebook)

Opstandige olifantendames Blijdorp verhuizen naar Amerika

Dat olifantenkuddes bestaan uit vrouwtjes en hun nageslacht, weet iedereen. Maar wat als je als dierentuin een weesje toegewezen krijgt van de douane? En wat als die wees na twintig jaar opstandig wordt terwijl diens dochter hoogzwanger is? Dat is de puzzel waar Diergaarde Blijdorp mee kampte. Gelukkig werd het raadsel vandaag opgelost! Een nieuwe start staat te wachten voor Trong Nhi en Nhi Linh in het ‘Land of Opportunity‘: de Verenigde Staten.

Achtergrond

Foto: Onbekend. Douanita wordt naar het olifantenverblijf gebracht.

In 1988 werd in de haven van Rotterdam een jonge olifant gevonden. Ze was wildgevangen in Vietnam en had Tsjechoslowakije als eindbestemming, maar zonder het juiste papierwerk. Men besloot om haar naar Diergaarde Blijdorp te brengen, waar de jonge moeder Irma haar liefdevol opving. Ruim twintig jaar bleef de relatie tussen Irma en ‘Douanita’ erg sterk, zoals de verstekeling gedoopt werd. Irma wierp zich zelf op als oma voor Douanita’s kinderen Trong Nhi en Tonya.

Omstreeks 2012 brokkelde hun band echter in rap tempo af. Dat kwam deels door natuurlijke ontwikkelingen in de hormoonhuishouding van Douanita, alsmede door een verschuivende groepsdynamiek. Irma’s leiderschap werd vroeger gegarandeerd door de dominantie van haar oudste dochters, maar nadat zij naar Dublin Zoo vertrokken, ontstond er een machtsvacuüm. Het eindresultaat was een heftige ruzie tussen de ‘Irma-lijn’ en de ‘Douanita-lijn’, een situatie die niet houdbaar was.

De keuze werd gemaakt om Douanita en haar dochtertje Tonya te scheiden van de kudde – maar wat te doen met Trong Nhi? Zij was hoogzwanger toentertijd. Na veel wikken en wegen werd besloten om Trong Nhi in Rotterdam te houden. Hier beviel ze in 2013 van Nhi Linh. Ze ontving hierbij uitgebreide steun van Irma en Irma’s dochter Bangka. De harmonie leek hersteld.

Geschiedenis herhaalt zichzelf

Foto: Luciënne de Gier (BB-Facebook). Trong Nhi en Nhi Linh.

Helaas bleef de situatie niet eeuwig vredig. In 2020 stak de oude rivaliteit de kop weer op. Dat ging er erg fysiek aan toe: de steeds oudere en brozere Irma werd letterlijk door heel Taman Indah geschoven ’s nachts. Wederom een situatie waarbij ingegrepen moest worden – en sindsdien leven Trong Nhi en Nhi Linh gescheiden van de Irma-lijn.

Mensen die het olifantenverblijf in Blijdorp in levende lijve gezien hebben, zullen echter begrijpen dat dat een laatste reddingsmiddel was. Er zijn slechts twee kleine separatieverblijven en toentertijd was er ook nog eens een mannetje, dus maak daar maar één perk van.

Zo begon de zoektocht voor een definitief heenkomen voor Trong Nhi en Nhi Linh. Zulke transporten worden geregeld door de coördinator van het Europese fokprogramma (EEP). Het is echter een lastige periode voor het olifanten-EEP: er zijn steeds minder dierentuinen in Europa die olifanten willen of kunnen huisvesten.

Emigratie

Foto: @natel12 (zoochat.com). Olifantenverblijf in het Smithsonian.

Terwijl de Europese olifantenpopulatie het dus eigenlijk iets té goed doet voor de capaciteit van ons werelddeel, worstelt het Noord-Amerikaanse fokprogramma. Er is een schrijnend gebrek aan genetische diversiteit en er zijn veel kuddes die volledig uit oudere, wildgevangen vrouwtjes bestaan. De Smithsonian’s National Zoo in Washington D.C. toonde al snel interesse en een jaar geleden begon de vergunningsaanvraag. Het Smithsonian heeft momenteel drie onverwante, ‘gepensioeneerde’ vrouwtjes en één jonger vrouwtje, Maharani, dat het park probeert te koppelen aan de bul Spike.

Vanochtend zijn Trong Nhi en Nhi Linh, na uitgebreide kisttraining en kennismaking met hun nieuwe verzorgers, begonnen aan hun reis naar de VS. Voor zover bekend is dit de eerste keer ooit dat olifanten vanuit Nederland naar Amerika verhuisd zijn. Het transport verloopt per vrachtvliegtuig, de dames brengen het transport door in aparte reisboxen maar kunnen elkaar wel zien. Nog een week lang blijven twee Rotterdamse verzorgers waken over de vrouwtjes, zodat ze altijd een kalmerend gezicht bij zich hebben.

PS: Wist je dat de geboorte van Nhi Linh de aanleiding was voor het oprichten van het Blijdorper Bende Blog? Het ga jullie goed, dames!

Foto: Sabrina Meerman (Facebook). Trong Nhi en Nhi Linh op transport.

Olifant Faya is moeder: voor het eerst vier generaties dikhuiden in Blijdorp

Om 4 uur in de ochtend is Aziatische olifant Faya bevallen van een gezond bulletje. Het was haar eerste zwangerschap en deze kwam iets eerder dan gepland tot een einde, maar ouder en kind maken het allebei uitstekend. Stalgebouw Taman Indah blijft vandaag gesloten voor bezoekers om de familie rust te gunnen. Wel gaan de webcams om 10 uur aan.

Het is het zestiende olifantenkalfje dat ooit ter wereld gekomen is in de Maasstad. De eerste was Bernhardine in 1984. Rotterdam was tevens de geboortegrond voor Faya zelf, net als voor diens moeder Bangka. Met hoogbejaarde moeder-overste Irma daarbij opgeteld zijn nu dus vier generaties tegelijkertijd aanwezig in Blijdorp! Zo’n natuurlijke situatie is in vrijwel geen enkele andere dierentuin te zien.

Diergaarde Blijdorp heeft een bijzondere band met de Aziatische olifant. Zo beheert het park het Europese fokprogramma voor deze bedreigde diersoort en het coördineert een DNA-onderzoek in samenwerking met Wageningen University & Research. Ook heeft Blijdorp grootse plannen met betrekking tot verblijfsuitbreiding, zodat de Diergaarde internationaal een koploper blijft in dierenwelzijn. Voor meer informatie, klik HIER.

Foto: Diergaarde Blijdorp (blijdorp.nl)

Drie nieuwe vogels in Blijdorp, vrijwel nergens anders te zien

Het getjirp in de Rotterdamse dierentuin klinkt weer iets luider. Blijdorp is in zijn nopjes met de aankomst van drie nieuwe vogelsoorten, zo melden ingewijden op Zootierliste. Blijdorper Bende kan deze claims nu bevestigen. En dat zijn niet zomaar wat huismussen: vrijwel nergens anders in Europa kan je deze zangvogels bewonderen.

Foto: @rick_zoophotography (BB-Instagram). Diadeemroodstaart.

De diadeemroodstaart (Phoenicurus moussieri) is de nieuwe huisgenoot van de steppeslurfhondjes, de geliefde insecteneters die naast de krokodillen wonen. Hij vervangt hier de sneeuwkaptapuiten, die overgeplaatst zijn naar het Weverkopje. Deze mannelijke roodstaart is, voor zover bekend, de enige van zijn soort binnen de Europese Unie. Van nature leven ze langs de bergachtige Noord-Afrikaanse kust, van Marokko tot Libië. Hier nestelen ze vooral in doornig struikgewas, vanwaar ze hun vrij grillige liedje zingen.

Foto: F. Spangenberg (zootierliste.de). Bruinkopgors (archieffoto).

De andere vogels verblijven vooralsnog achter de schermen. Het betreft drie zwartkopgorzen (Emberiza melanocephala) en vier bruinkopgorzen (Emberiza bruniceps). De zwartkopgors wordt slechts in één andere dierentuin ter wereld gehouden, in Amerika. Van de bruinkop bestond al een kleine Europese populatie van tien andere dieren. Deze twee gele vogeltjes zijn elkaars nauwste nog levende verwanten, alleen de kleur van hun hoofd verschilt duidelijk. De zwartkop komt iets westelijker voor, met een broedgebied in het Oostelijke Middellandse Zeegebied, Iran en de Kaukasus. De bruinkop broedt net aan de andere kant van de Kaspische Zee, in Centraal-Azië. Beide vogelsoorten overwinteren in India, wederom met een oost-west splitsing. Het zijn echte graslandbewoners, waar ze dagenlang naar zaden speuren. Ze bouwen hun nesten ook vlak boven de grond.

Geen van deze soorten verkeert in acute nood in het wild, wat betekent dat Blijdorp ze normaliter niet snel zou toevoegen aan het bestand. Nood breekt echter wet: ingewijden melden dat de dieren afkomstig zijn uit een inbeslagname door de douane op Schiphol. Ze lijken overigens in goede gezondheid te verkeren.

Foto: Rob van Bemmelen (waarneming.nl). Af en toe duikt de zwartkopgors ook op in Nederland. Of het gaat om ontsnapte ‘huisdieren’ of natuurlijke dwaalgasten, is niet helemaal duidelijk.