Ter nagedachtenis aan Kuiper

Foto: RTV Rijnmond (rijnmond.nl). Sifra Dasberg en Erik Zevenbergen in de Chinese Tuin.

Ook in Blijdorp werd dit weekend stilgestaan bij de Tweede Oorlog. Op initiatief van de 85-jarige joodse Sifra Dasberg zal maandag een plaquette worden onthuld in de Chinese Tuin als eerbetoon aan voormalig directeur Kuiper, wie meer heeft gedaan dan Blijdorp door de oorlogsjaren navigeren. Toen de moeder van mevrouw Dasberg werd opgepakt door de nazi’s, nam Kuiper haar ‘als nichtje’ in huis voor de rest van de oorlog. Vorig jaar werd er als onderdeel van het kleine monumentje al een boom geplant. Deze soort bloeit pas laat in de zomer en is daarmee erg behulpzaam voor bijen die zich voorbereiden op de winter.

Rotterdam lag in puin tegen de tijd dat Nederland capituleerde, maar Blijdorp zoals we het nu kennen heeft geluk gehad. Al jaren lang was de Diergaarde zich aan het voorbereiden op de verhuizing van de Kruiskade naar de nieuwe wijk Blijdorp. De feestelijke optocht waarbij heel wat dieren symbolisch overgeplaatst zouden worden, stond gepland voor eind mei 1940. Nog voordat de gehele binnenstad in de as werd gelegd, werd de oude Diergaarde op 12 mei al geraakt door kleinschalige ‘strategische’ bombardementen. Wanneer de rook optrekt, zijn zeventien bomkraters te vinden waar kort daarvoor de verblijven voor tientallen vogels en hoefdieren waren. Uit veiligheidsoverwegingen worden de meeste roofdieren kort daarna afgemaakt. Wanneer op 14 mei de genadeklap wordt uitgedeeld, valt de Diergaarde buiten het deel van de stad dat direct getroffen wordt. De genadeloze vuurzee ontziet het terrein echter niet. In allerijl proberen verzorgers zoveel mogelijk dieren in veiligheid te brengen. Wanneer de branden geblust zijn, worden ook de ontsnapte dieren overgebracht naar het nieuwe terrein dat door zijn ligging gespaard is gebleven. De kadavers van overleden dieren worden begraven in bomkraters en oorlogspuin uit de binnenstad werd gebruikt om wat perken in het nieuwe Blijdorp op te hogen.

Foto: Stadsarchief Rotterdam (Flickr). Na het bombardement is de Rivièrahal de enige grote zaal in Rotterdam. In ’41 vond er een NSB vergadering plaats.

In december 1940 wordt, onder de Duitse vlag, de nieuwe Diergaarde toch geopend. Directeur Kuiper probeerde zoveel mogelijk de oude koers van de Diergaarde te waarborgen. Tot zijn grote frustratie verrijzen er uiteindelijk toch borden met ‘voor joden verboden’ bij de ingangspoorten van de dierentuin en hij haalt deze meerdere keren weer weg. De aanstelling van de nazi Offerhaus als ‘gemachtigde’ voor Blijdorp betekent dat Kuiper in ’42 aftreedt als bestuurder. Hij zou pas terugkeren na de bevrijding, wanneer Offerhaus gevlucht is. Gedurende de oorlog bleef de Diergaarde het ergste leed bespaard, op een paar verdwaalde Amerikaanse bommen die de Grote Vijver treffen na. Hierbij sneuvelt, in een ironisch lotgeval, het zeeleeuwenverblijf dat bij Kuiper erg gehaat was, maar waar Offerhaus geen verandering in wilde aanbrengen. Het tropische klimaat van de Victoria Serre betekende dat de dierentuin wat fruit kon groeien voor het ziekenhuis en medewerkers die opgeroepen werden om te komen werken in Duitsland, doken onder in de hooizolders van stallen. Dag en nacht werd er gesurveilleerd in het park, maar het kon niet voorkomen worden dat een aantal geiten ’s nachts verdween door toedoen van uitgehongerde omwonenden. Het voeren van de dieren vond in het vervolg na sluitingstijd plaats.

Foto: Stadsarchief Rotterdam (Flickr). Jeugdstorm voor de ingang van Diergaarde Blijdorp, 1940.

Auto ramt oude ingang!

De medewerkers van Diergaarde Blijdorp staan er beteuterd bij. In het holst van de nacht, twee dagen geleden, is een auto door het monumentale hekwerk van de oude ingang gereden. Twee van de vijf inzittenden raakten gewond, zo meldt RTV Rijnmond.

De schade aan de hekken langs de Van Aerssenlaan is groot. De constructie is vervormd, ornamenten zijn beschadigd en ook twee pilaren zijn geschampt. ”Het ziet er niet fraai uit”, aldus woordvoerster Constance Alderlieste.

De auto zelf eindigde tien meter verderop ondersteboven, vlakbij het Flamingo-Strand. Hulpverlening was gelukkig snel ter plaatse. Het voertuig, een voorbumper lichter, is weggesleept en is naar alle waarschijnlijkheid total loss. De 18-jarige bestuurder uit Rotterdam is door de politie aangehouden op verdenking van roekeloos rijgedrag en rijden onder invloed. Meer wil de politie er niet over kwijt.

Extra zuur is dat juist dit hek in 2009 in originele staat is teruggebracht, samen met de kassa’s, directiegebouw en de Winkel van Sinkel die samen de historische entree van de dierentuin vormen. Volgens het bedrijf dat toentertijd de restauratie uitvoerde, kunnen de herstelwerkzaamheden wel vier tot zes weken duren.

Foto: RTV Rijnmond (Rijnmond.NL)

Kort Nieuws

  • Bijzondere bezoekers! Vandaag trakteerden Gerard Joling en de politie zo’n honderd ouderen op een gezellig dagje Blijdorp. Beelden ervan worden onder andere uitgezonden op RTV Rijnmond en RTL Boulevard. De politie, die zelf op teamuitje was, was naar eigen zeggen geïnspireerd geraakt door tv-programma Geer & Goor waarin Gerard Joling en Gorden eenzame ouderen in het zonnetje zetten.
  • Een update voor de officiële Blijdorp-App! In de nieuwe versie zijn nu o.a. ook verschillende webcams te bewonderen, geluiden van dieren te beluisteren en drukte-indicaties te zien.
  • Misschien voelen verschillende Savanne-verblijven wel wat leeg aan de laatste tijd… Dat kan zeker kloppen, sinds in april onder andere een struisvogel en een nijlkrokodil zijn overleden.
  • Waar is de nieuwe leeuwin? Niemand lijkt te weten of Aziatische leeuwin Churchilla inmiddels al is overgekomen uit Tierpark Berlin. Eerder kondigde de Duitse dierentuin aan dat het transport op 8 september zou moeten plaatsvinden, maar Diergaarde Blijdorp heeft nog niet gezegd of ze ook daadwerkelijk naar Rotterdam is gekomen.
  • Nu Irma’s kleindochter Asha in Dublin Zoo van een kleintje is bevallen is de matriarch van Blijdorp’s Aziatische olifanten overgrootmoeder geworden!
  • Een interessante situatie in de Australië-biotoop: Een moeraswallabie heeft niet één, maar twee jongen in haar buidel! Of het een echte tweeling of een logé is weten de verzorgers nog niet. Wel zeggen ze de ontwikkelingen in het doorloopverblijf nauwlettend in de gaten te houden.

Foto: RTV Rijnmond. Letterlijke busladingen ouderen bezochten samen met Gerard Joling en de politie Diergaarde Blijdorp!

Aapal’s eerste jong: Geen succes

Foto: Wendy de Roover (BB-Facebook)

Het had zulk vrolijk nieuws moeten zijn: Aapal heeft Bente eind vorig jaar succesvol gedekt. Na Blijdorp’s Nieuwjaarslezing kondigde RTV Rijnmond dan ook aan dat de Aziatische leeuwin zwanger was. Van Blijdorp zelf hebben we nooit iets gehoord: Vrij apart, als je je bedenkt dat Aziatische leeuwen een bedreigde diersoort zijn en eerdere geboortes altijd publiekstrekkers zijn gebleken. Inmiddels zijn we al voorbij de uiterste bevaldatum: We weten niet hoelang Bente al zwanger was toen Rijnmond het aankondigde, maar zelfs als Bente pas luttele dagen zwanger was zijn de 100 dagen al lang voorbij. Dus hoe zit het?

Het antwoord vinden we in het kwartaalblad De Harpij. Dat tijdschrift bestaat uit artikelen geschreven door de verzorgers zelf, en focust zich op dierentuinen in België en Nederland. Dit kwartaal stond er een artikel in, waarin werd vermeld dat Bente kort na de geboorte haar jong heeft doodgebeten en vervolgens opgegeten.

Het zou niet de eerste keer zijn: In 2014 kregen we haar (weliswaar inteelt) jong nooit te zien, en veterane dierentuinbezoekers spreken zelfs al van de derde keer dat dit is gebeurd. Ook al is de verontwaardiging groot, is het geen exceptioneel gedrag voor de grote katachtige. Het gebeurt zelfs de meest ervaren vrouwtjes. Vaak blijken deze jongen al ziek te zijn, mogelijk voelen ze dat aan.

Het is wel een klap voor het fokprogramma én Blijdorp zelf: Aziatische leeuwen zijn een zeldzaamheid, in tegenstelling tot hun Afrikaanse verwant. Samen met het Belgische Planckendael is Blijdorp de enige dierentuin in de Benelux met de diersoort. Enkele andere Europese groepjes leven verspreid in in o.a. Duitsland en Ierland. Eerder dit jaar slaagde Blijdorp er ook niet in om nog bedreigder amoerpantertjes groot te brengen, nadat zij dood werden geboren. Ook kreeg Blijdorp te horen dat het nieuwe tijgerkoppeltje Alia en Emas voorlopig niet mogen fokken.

Foto: Jim Louwerens (BB-Facebook). Misschien is er toch nog hoop…