Dikhuidenvleugel & Mensapengebouw

Al meer dan 70 jaar pronken ze aan de rand van de Rivièrahal: de Dikhuidenvleugel en het Mensapengebouw. Hoewel er in 70 jaar natuurlijk veel veranderd is aan dierenwelzijn, lijkt de Oostvleugel – zoals de twee samen worden genoemd – nog steeds veel op de verblijven uit 1940. ‘Dierenwelzijn anno nu, architectuur anno 1940’…

Dikhuidenvleugel

Ten tijde van de opening van de nieuwe ‘Diergaarde Blij-Dorp’ waren de percelen revolutionair. In plaats van de gebruikelijke metalen hekken vormde een greppel de scheiding tussen mens en dier. De olifanten konden zelfs slurfcontact maken met de bezoekers! Het grootste verblijf was dat voor de olifanten. De vrouwen beschikten over het grootste gedeelte ervan en beschikten over een groot bad en twee schuurpalen, in Romeins-Griekse stijl, versierd met medusahoofden en uitgehouwen hagedissen. De bul kwam er wat minder goed vanaf: hij stond op een klein, afgezet stukje, waar weinig te doen was voor hem.

Foto: Tallsay.com

De oorspronkelijke vier Aziatische olifanten waren Nelly, Sonny, Willy en Aida, die in de loop van de jaren gezelschap kregen van andere olifanten. In het kader van het recent opgezette fokprogramma voor Aziatische olifanten komt er in ’71 een Aziatische bul, Ramon, naar de dierentuin en vertrekken in 1974 de Afrikaanse olifanten Bibi en Beira. I984 werden Irma en Ramon ouders van meisje ‘Bernhardine’, die als eerste Aziatische olifant in Nederland ooit was geboren en tevens het begin vormde van ’s werelds eerste tweede-dierentuingeneratie. Irma was in 1975 door de Vrienden van Blijdorp ‘geschonken’ en zou later matriarch (leider) van de groep worden. In ’88 werd de groep tevens uitgebreid met Douanita, die in de Haven van Rotterdam onderschept was en op zesjarige leeftijd kreeg Bernhardine een zusje, Yasmin. Willy overleed in 1946 en Aida overleed in 1981. Sonny werd opmerkelijk oud: Ze overleed in ’98, circa 60 jaar oud. De zusjes Bernhardine en Yasmin wonen tegenwoordig allebei in Dublin ZOO.

Foto’s: Vriendennieuws (Vrienden van Blijdorp)

Het nijlpaardenverblijf werd aanvankelijke bevolkt door drie nijlpaarden. Een opmerkelijk nijlpaardvrouwtje was de in ’34 geboren Cobra, die sinds haar aankomst in Nederland in ’41 zo’n 10 jongen heeft gekregen. Omdat er eigenlijk meer ‘grote’ nijlpaarden werden geboren dan dat er ruimte was, stapte de Diergaarde met een gift van de Vrienden van Blijdorp in ’71 over op dwergnijlpaarden. Bij de neushoorns was het al helemaal een komen en gaan van dieren: het begon met een zwarte neushoorn die was overgekomen uit de oude Rotterdamsche Diergaarde. In de jaren ’50 schafte de Diergaarde twee nieuwe zwarte neushoorns aan, Sonny en Meru. Zij werden in 1960 de eerste Nederlandse zwarte neushoorn-ouders en brachten hun dochter Laura succesvol groot! In 1962 verhuisde ze naar Dublin, waar ze later ook moeder werd. Na het verhuizen van Laura en overlijden van mannetje Meru stapte Blijdorp datzelfde jaar nog over op een koppeltje witte neushoorns, die het prima konden vinden met z’n tweeën maar nooit voor jongen hebben gezorgd. In 1983 vertrok de laatste witte neushoorn en trok een Indische neushoornman in. In 1990 ruilde Blijdorp nogmaals neushoorns en kwam de Indische man ‘Nico’ naar de tuin, die drie jaar later gezelschap kreeg van vrouwtje Namaste. Nico ging in 2007 naar Terra Natura in Benidorm, Namaste woont tot op de dag van vandaag in Blijdorp in Taman Indah.

In 1994 verhuisden de olifanten en neushoorns naar spiksplinternieuwe verblijven. In verband met het Masterplan was in het nieuwe ‘Azië’ een grote, natuurlijke habitat voor ze gebouwd in het tropische gebouw Taman Indah. Hoewel dit ruime verblijf tot op heden goed is geweest voor maar liefst 14 jonge olifantjes, liet deze verhuizing natuurlijk een grote leegte achter in de Oostvleugel. Respectievelijk namen de netgiraffen en knobbelzwijnen hun verblijven over. In 2009 kregen de giraffen een nieuw onderkomen op de Afrikaanse Savanne. Daarna werd het grote perk gebruikt als tijdelijke opvang: kamelen, onagers en kroonkraanvogels zijn allemaal de revue gepasseerd. De Dikhuidenvleugel begon af te takelen. De dwergnijlpaarden en knobbelzwijnen trokken weinig bekijks in hun afgeschermde hoekje. Dwergnijlpaardjes Jip en Janneke deden het wel goed als fokkopppeltje: ze hebben onder andere in 2009 en 2011 jongen gekregen.

In 2007 bestond Diergaarde Blijdorp 150 jaar en ter gelegenheid daarvan schonk de gemeenteraad van Rotterdam in totaal 4,5 miljoen euro voor de restauratie van de Rivièrahal, inclusief de herbouw van de toren. De kosten van zo’n restauratie zouden echter, zelfs zonder de toren, vele miljoenen meer kosten. Geld dat de Diergaarde, vooral nu het financieel veel minder ging met de tuin, niet even kon ophoesten! Gelukkig stond de gemeente toe dat het geld ook voor andere monumenten werd gebruikt, te weten de Oostvleugel, Tweeling-Gebouwen en het Roofdieren-Gebouw. Het voormalige olifantenperk werd opgedeeld in drie verschillende verblijven voor zwarte neushoorns. De samengevoegde verblijven van de dwergjes Jip en Janneke en de knobbelzwijnen werden volledig aan twee jonge dwergnijlpaarden, Floris en Evelien, gegeven. Ook werd het pleintje in die hoek, dat lang geleden was verdwenen, teruggebracht. De verbouwing begon in 2012 en eindigde het jaar erop. Oud detailwerk was teruggebracht, terwijl een zeer moderne en strakke achterwand voor het bezoekerspad werd gecreëerd. Oude greppels en hooigaten werden uitgerust met luchtverversingssystemen en de muren kregen hun originele gebroken wit en beige tinten terug. Verder kwamen ook oude schilderingen van de originele olifanten en hun namen tevoorschijn. In het buitenverblijf werd het oude olifantenbad opgegraven en hergebruikt als modderbad.

Foto: BNA.NL Centrale buitenperk zwarte neushoorns

Foto’s: DeArchitect.NLDiergaarde Blijdorp. ”Architectuur anno 1940, dierenwelzijn anno 2013”

Tegenwoordig leven er drie zwarte neushoorns in de Oostvleugel: Vungu, Naima en Wanda. Vungu, het enige mannetje, is in 2001 geboren in het Britse Port Lympne. Hij is de zoon van een wildvang-vrouwtje, waardoor hij onrustiger is dan de andere neushoorns. Desondanks is hij voor zijn vertrek naar Rotterdam al eens vader geworden. Vrouwtje Naima komt uit het Duitse Leipzig, waar ze in 2011 is geboren. Begin 2017 bevestigde de Diergaarde dat Naima zwanger is en naar verwachting in 2018 zal bevallen. Wanda is een relatieve nieuweling, die pas in 2014 haar intrede deed in Blijdorp.

In het aangrenzende verblijf leven twee dwergnijlpaarden, Floris en Evelien. Floris komt uit het Hongaarse Szeged, waar hij in 2012 is geboren. Evelien is van Britse afkomst (Whipsnade Zoo) en zag ook in 2012 het levenslicht. Omdat ze nog zo jong zijn, is de verwachting dat het nog wel even zal duren voordat ze hun eigen steentje bij kunnen dragen aan het internationale fokprogramma.

Foto: DierenNieuws.NL

Foto: Angelique Wubben (BB-Facebook)

Foto: Helena van der Kraan (fotoleren.nl)

Mensapengebouw

Als we in de Oostvleugel voorbij het binnenverblijf van de dwergnijlpaarden lopen, komen we bij de binnenverblijven van de westelijke laaglandgorilla’s en witkruinmangabeys. Dit gedeelte van de Rivièrahal is geopend onder de naam Mensapengebouw, zelfs al wordt deze naam tegenwoordig nog maar mondjesmaat gebruikt. Net zoals de aangrenzende dikhuidenverblijven heeft het Mensapengebouw een rijke geschiedenis, met vele inwoners en verhalen. Sinds de oplevering van de nieuwe Rotterdamse dierentuin waren er hier kooien voor orang oetans, chimpansees en gorilla’s. De oorspronkelijke kooien waren niet veel soeps. Het waren kale ruimtes, afgerasterd met ijzeren tralies. De ‘buitenverblijven’ waren niet meer dan een kleine metalen kooien. Ook was er geen sprake van familiegroepen, zoals de Afrikaanse mensapen in het wild ook zouden leven, maar werden er koppeltjes samengesteld. In de jaren ’50 drong het echter door dat er niet oneindig dieren kunnen worden geïmporteerd en in 1953 doet Blijdorp dan ook de eerste echte poging tot fokken, met de gorilla’s Makoua en Sophie. De gorillapopulatie in gevangenschap was toen al op een dieptepunt van slechts 13 dieren. Helaas heeft Sophie nooit voor nageslacht gezorgd. De Borneose orang-oetans deden het beter en in ’53 werd Ernst geboren, twee jaar later gevolgd door Nina. In ‘63 zorgden zij samen voor de eerste tweede-dierentuingeneratie orang-oetans ter wereld, met de geboorte van Tom. Vele jonge Aziatische mensapen zouden nog geboren worden in Blijdorp. De eerste geboorte bij de chimpansees was die van Primo in ’54, wiens ouders Sjefke en Bessie waren. Nadat de Europese gorillacollectie zich ternauwernood herstelt werd tussen 1974 en 1975 het fokprogramma van Blijdorp nieuw leven in geblazen met de komst van Ernst, Annet (dezelfde Annet die nog altijd in de Diergaarde verblijft), Sam-Sam en Salomé. Nadat Sophie in ’77 stierf en Makoua het jaar daarna verhuisde, werden in 1979 nieuwe, ruimere buitenverblijven gerealiseerd. In 1980 bracht Salomé de kleine Gino voort: hoewel Gino en Salomees latere jongen allemaal met de hand groot gebracht moesten worden, waren de verzorgers in euforie. Gorillavrouw Xara, die zelf een been miste en allerlei kwalen had, werd in 1982 de eerste gorilla in Blijdorp om zelf een jong (Xebo) op te voeden. In 1985 financierden de Vrienden van Blijdorp een grootschalige opknapbeurt van zowel de binnen- als binnenverblijven. Om de groeiende gorillagroep meer ruimte te geven, verlieten in 1987 de chimpansees definitief de dierentuin. Een andere noemenswaardige geboorte van voor de millenniumwisseling is die van Aya in ’95, een dochter van de eerder genoemde Xebo. 1999 zetten de Vrienden zich opnieuw in voor de gorilla’s. Ditmaal werd, grenzend aan de oude buitenverblijven, het grote ‘Gorilla-Eiland’ gerealiseerd. De fok van de gorilla’s ging steeds beter en in 2001 moeten ook de laatste orang-oetangs verhuizen, om de binnenverblijven van de gorilla’s uit te kunnen breiden.

Foto: Monique van Oort-Schenk (BB-Facebook)

Tegenwoordig leven er vier volwassen gorilla’s in Blijdorp, één jongvolwassene en vier jongen. Aan het hoofd van de familie staat Bokito, die in 2005 vanuit Berlijn naar Rotterdam kwam. In 2007 loste hij definitief Dango af als zilverrug van de Blijdorpgroep. Hij wordt vergezeld door ‘oma’ Annette en twee vrouwen die ongeveer even oude zijn als hij, Aya en Tamani. De laatstgenoemde is het oogappeltje van Bokito, die maar liefst vijf jongen heeft gezorgd. Twee daarvan, Tonka (2012) en Thabo (2015),  zijn nog aanwezig in Blijdorp. Aya is moeder van drie, van wie Ayba (2010) en Aybo (2014) nog aanwezig zijn in Blijdorp. Een opmerkelijk lid van de groep is Nasibu. Dit jonge mannetje is in 2007 geboren in Frankfurt maar werd daar niet geaccepteerd door zijn vader. De wees werd daarom naar Nederland gebracht en werd liefdevol opgenomen door Bokito. Inmiddels is hij van peuter uitgegroeid tot een gespierde jongeman, die in aanzienlijke tijd elders zijn eigen familie zal stichten. Naar verluidt heeft de stamboekhouder al een mooi plekje gegeven in een Deense dierentuin, waar momenteel een nieuw verblijf wordt gebouwd.

Foto: Sabine Buchholz (BB-Facebook) Aybo en Thabo

Foto: Diergaarde Blijdorp

Naast de gorilla’s wordt het Mensapengebouw ook bewoond door een familiegroepje witkruinmangabeys en twee steppeslurfhondjes. De witkruinmangabeys zijn relatieve nieuwkomers, die in 2009 naar Blijdorp kwamen. Deze apensoort komt weinig voor in de Europese dierentuinen. Mannetje Ignazio en de vrouwen Esparanza en Casper hebben inmiddels al voor een flink aantal jongen gezorgd. De Blijdorpgroep is één van de grootste van Europa. De steppeslurfhondjes zijn nog zeldzamer en zijn, in Europa, alleen in Rotterdam en Antwerpen te zien. Het fokstel van Blijdorp dat in de Krokodillenrivier verblijft, Gloria en Gambit, doet het eigenlijk een beetje té goed vergeleken met de beschikbare ruimte. Begin 2017 heeft Blijdorp dan ook het voormalige verblijf van de Pinché-aapjes omgetoverd tot een verblijf voor deze Afrikaane olifantspitsmuizen. De dieren zijn te zien via enkele kijkgaten.

Volgende stop: Het Roofdieren-Gebouw!

WAAR?