Afrikaanse Savanne!

Wie aan ‘dierentuin’ denkt, denkt waarschijnlijk gelijk aan giraffes en zebra’s. Veel van dit soort populaire diersoorten komen van nature voor op de uitgestrekte vlaktes van Afrika. In Blijdorp is hun habitat zo natuurgetrouw mogelijk nagebootst op de Afrikaanse Savanne. Gebouwd aan het eind van het vorige decennium, is dit een van de nieuwere biotopen in de Diergaarde.

Zebra’s, struisvogels en de ‘Koedoekraam’

Onze reis over de uitgestrekte Afrikaanse vlaktes begint nadat we langs het Mhorr-gazelleverblijf zijn gekomen. Links van het hoofdpad een bescheiden terras en snackbar, de zogenaamde Koedoekraam. Een handig restaurantje om een lekkere snack zoals patat of ijs te halen!

Als je doorloopt na de Koedoekraam, komen we langs het eerste verblijf. We kijken uit over een grote vlakte waar Chapman zebra’s en struisvogels de baas zijn. De zebra’s begeven zich van nature in harems, een groep waarin een man meerdere vrouwtjes en hun jongen leidt. In Diergaarde Blijdorp houden drie struisvogels (1 man, twee vrouwen) de zebrakudde die meestal zo’n negen dieren beslaat gezelschap. Jaarlijks komen er altijd wel een paar veulens ter wereld en ook de struisvogels doen zo nu en dan een dappere poging tot eieren uitbroeden in de Nederlandse buitenlucht.

Aan het vorige perk grenst een verblijf voor vosmangoesten, een klein zoogdier met een rode vacht. Hun nest bevindt zich in een (nep)termietenheuvel, waar ze zich soms in verschansen. Vaak speuren ze in het gras naar eten. Hun uiterlijk doet wel denken aan een stokstaartje, ook al zijn ze niet verwant.

Foto: Koos Net (BB-Facebook)

Foto: Wilma Melis-Weterings (BB-Facebook)


Gierenrots

Langs het hoofdpad vinden we een gigantische doorloopvolière. Hier leven verschillende gieren, maraboe’s en andere vogelsoorten samen in een groot verblijf, waar ze naar hartenlust kunnen vliegen. We kunnen door deze volière heenlopen en zo oog in oog komen te staan met de aasetende vogels: de zogenaamde vuilnismannen van de natuur. Het verblijf wordt gekenmerkt door de grote nagebootste rotsformaties. In Afrika worden die ook wel ‘kopjes’ genoemd en komen in bepaalde gebieden veel voor. Helemaal achterin de volière staan grote nestkasten voor de gieren en links loopt een stroompje, waar de kraanvogels zich veelal ophouden.

Ze vervullen een cruciale rol in het wild doordat ze kadavers opeten en zo het verspreiden van ziektes tegengaan. Hoewel er hier genoeg gieren leven, gaat het met de verschillende giersoorten overal ter wereld heel slecht. Mensen gebruiken veel gif om dieren te doden die bijvoorbeeld hun vee aanvallen, of pesticiden om dieren die de akkers leegeten te doden. Maar omdat gieren dode dieren eten, krijgen ook zij het gif naar binnen en gaan daaraan dood of krijgen geen jongen meer. Doordat er steeds minder gieren zijn, komt het vaker voor dat kadavers niet meer opgeruimd worden. Daardoor blijven ook bacteriën leven in die kadavers en krijgen mensen gevaarlijke ziektes, zoals miltvuur. Als dit zo doorgaat, zijn er over een jaar of tien geen gieren meer op het Afrikaanse continent.

Daarom steunt Blijdorp het internationale fokprogramma van onder andere de Rüppelsgier en de eveneens bedreigde maraboe – met veel succes! Blijdorp is één van de weinige dierentuinen in Europa die succesvol met maraboe’s fokt (zo kwam er in 2014 voor het eerst in Europa een jong uit in de buitenlucht, waren dat er in 2015 vijf en ook in 2016 drie) en worden er ook regelmatig gieren en hamerkoppen geboren. Heel speciaal zijn het nest van een koppeltje kapgieren en de hamerkoppen: zij hebben allebei hun immense nesten gebouwd op de balken van de kijkhut, waardoor de bezoeker van heel dichtbij het broedproces kan meemaken.

Foto: Koos van Leeuwen (Vrienden van Blijdorp). Soms is het eerder de ‘Maraboe-Rots’…

Foto: Wilma Melis-Weterings (BB-Facebook). Vlak boven je!

Foto: Diergaarde Blijdorp (Blijdorp.NL)


Franjeapen en Servals

Als we de Gierenrots weer verlaten, komen we aan bij het verblijf van de franjeapen – ook wel colobusapen genoemd. Een klein groepje woont in een natuurlijk verblijf, overkapt door een netconstructie. Het bestaat uit een wirwar van takken en boomstammen waar deze primaten zich helemaal thuis voelen. Let in het voorjaar eens op de spierwitte jonkies die zicht vastklampen aan hun moeder; Blijdorp heeft een zeer succesvolle fokgroep die jaarlijks voor nageslacht zorgt. Hun verblijf grenst aan het zebraperk, die door het verblijf heen te zien is. Wie bij de franjeapen kijkt staat ook in de buurt van de zebrakraal en hun monumentale Van Ravensteyn-stal. Kun je daar gelijk even kijken!

Foto: Jim Louwerens (BB-Facebook)

Het binnenverblijf van de franjeapen is eveneens vormgegeven als een kopje. Maar zij zijn niet de enige inwoners: Aan de andere kant van het kopje wonen twee servals. De twee leven soms afwisselend, soms samen in hun kopje-binnenverblijf en aan de oever van de rivier die door de Afrikaanse savanne stroomt. Deze kleine katachtige is te herkennen aan zijn ‘panterprint’, grote oren en bovenal zeer lange, dunne poten. In Blijdorp wonen twee servals, mannetje Titus en zijn partner. Naast het verblijf van deze mooie dieren staan – mits het weer het toelaat –  enkele zeldzame Afrikaanse planten.

Hoewel apen en katachtigen normaal gesproken weinig gemeen hebben, kampen franjeapen en servals met een gemeenschappelijk probleem. Het zijn allebei aantrekkelijke soorten voor particulieren en worden vaak op jonge leeftijd geadopteerd door ze. Als kleintjes gaat dat nog wel, maar zodra ze groter worden blijken beide soorten vrij destructief! Zo komen vele dieren in opvangcentra terecht, niet langer geschikt voor het fokprogramma…

Foto: Marcel Sloover (BB-Facebook). Mooi, maar wel oppassen!


Grote Vlakte en Hyena’s

Eigenlijk zag je het al voor het servalverblijf: als we van het servalverblijf ons hoofd naar rechts draaien zien we de grote vlakte van de Rotterdamse savanne. Hier leven netgiraffen en grote koedoes vreedzaam samen. Het verblijf, gescheiden van de bezoeker door een waterpartij, biedt de gelegenheid aan de dieren om vrij rond te rennen, dollen en grazen. Achterin zien we het binnenverblijf van de giraffen, die ook wel ‘De Ui’ wordt genoemd met dank aan zijn vorm.

Blijdorp heeft één van de grootste giraffenkuddes van Europa. Recentelijk zien we zelfs tot wel 3 jongen per jaar. Hun vrij nieuwe verblijf valt merkbaar in de smaak. In principe zou het grote stuk grond voor de giraffen zijn. De koedoe’s zouden hier ook kunnen komen, maar ook in hun exclusieve eigen stukje (vanaf het kijkpunt bij de servals, links) kunnen vertoeven. Leuk feitje is dat de stenen ‘scheiding’ precies ligt waar een van de oorspronkelijke bezoekerspaden liep. Het duurde echter niet lang tot jonge girafjes hun weg vonden door de keien en het duurde niet lang tot de gehele kudde bekend was met het trucje. Gelukkig vinden de koedoe’s dat helemaal niet erg! Vijf jaar lang liepen er ook een paar Thomson gazelles rond op de Grote Vlakte. Zij konden echter maar moeilijk wennen aan hun grote medebewoners, en moesten uiteindelijk naar een ander park verhuizen.

Foto: ss Rotterdam

Foto: Monique van Oort-Schenk (BB-Facebook). Hyenajong Buyah

Rechts van het uitzichtpunt bij de serval begint het vlonder. Het vlonder gaat steeds verder omhoog, tot je op ooghoogte staat met de giraffen. Naast de giraffen links zie je aan de rechterkant van het vlonder ook de Blijdorpse hyenaclan. Het is eigenlijk amper een ‘clan’ te noemen met maar twee volwassen dieren. Een vrouw is altijd de baas over de groep, in dit geval is dat Kira (ook wel ‘Blonde Dolly’ genoemd vanwege haar blonde haren). Samen met haar partner Jelai, met wie ze een knipperlichtrelatie heeft, heeft ze momenteel één pup: dochter Buyah, die in de nacht van 16 op 17 november 2016 geboren is. Doordat ze zich goed laat zien, is het groeiproces goed bij te houden. Zo is haar zwarte vacht plaats aan het maken voor het gestippelde patroon van de volwassen dieren…

Hyena’s hebben extreem sterke kaken; sterk genoeg om botten mee te breken! Deze voornamelijk-aaseters hebben dat ook witte keutels. Ze zijn bekend geworden door het lachende geluid dat ze soms maken. Spijtig genoeg hebben ze geen echt gevoel voor humor maar uiten ze zo eerder hun frustratie.

Daarnaast is er langs het vlonder nog één onmisbaar bouwwerk: de baobab. Je kan door deze levensgrote replica van een Afrikaanse boom omhoog klimmen, om bovenaan een prachtig uitzicht te hebben over de gehele savanne. Niet veel verder gaat het vlonder naar binnen, naar het Savannehuis. De giraffenstal heeft een erg slim ontwerp, waardoor de giraffen zowel in een hele kudde kunnen worden gehuisvest als in kleine groepjes gescheiden kunnen worden. Het eerste verblijf aan de linkerkant kan dienst doen als quarantaine en ziekenboeg en het tweede is voor het mannetje (als hij de vrouwen en jongen teveel lastig valt). Ook is er de mogelijkheid voor de verzorgers om de giraffen zo nodig vast te ‘klemmen’ om bijvoorbeeld bloed af te nemen.

Foto: Ardy van Kesteren (BB-Facebook). Vanuit de baobab overzie je de gehele Savanne!

Foto: EvaasFotografie (EvaasFotos.WordPress.COM). De binnenkant van het Savannehuis, ook wel ‘de Ui’ genoemd


Foto: Jim Louwerens (BB-Facebook)

Weverkopje

Na De Ui komen we op een vlonder, waar je twee kanten op kunt gaan. Als we rechtdoor gaan, brengt het vlonder ons geleidelijk dichterbij de grond. Hier vinden we een volière voor grote textorwevers, groenhelmtoerako’s en Kaapse grondeekhoorns. De speciale nesten van de wevers, hangend van het dak van de volière, stelen de show. Deze kleine kunstwerkjes worden met veel zorg in elkaar gezet door de mannetjes. Hoe mooier het nest, hoe sneller een vrouwtje geïnteresseerd zal zijn in paren met hem. De Blijdorpse groep bestaat uit iets meer dan 100 wevervogels! Elk jaar brengen die tussen de 10 en 50 jongen groot.

Daarnaast leeft er een koppeltje groenhelmtoerako’s, die ook elk jaar zeer productief bezig zijn. Deze bijzonder mooie vogels brengen elkaar jaar wel één of twee legsels groot. De grond wordt bevolkt door een groepje Kaapse grondeekhoorns, die een ondergronds gangenstelsel hebben gegraven. Ze zijn echter gewend aan de aandacht die ze krijgen van bezoekers en trekken zich nog maar weinig aan van de mensen. Zo zorgen zij ook elk jaar wel voor nageslacht.


Krokodillenrivier

-> Let op: er worden werkzaamheden verricht aan dit gebied.

Even terug naar de splitsing van het vlonder. Als we het Savannehuis uitkomen, vinden we rechts een grote kas, de ‘Krokodillenrivier’. Zoals de naam al weggeeft, staan de krokodillen centraal in de gebouw. Het eerste verblijf dat we tegenkomen naast het hoge vlonder is echter van een ander reptiel en zoogdieren. Hier leeft een groepje sporenschildpadden in het gezelschap van een koppeltje stekelvarkens en een van de twee stokstaartgroepen van de Diergaarde. Het is een apart gezelschap, maar het werkt goed. Zo vinden de stokstaartjes de schildpadschilden een handige ‘verhoging’ om hun rijk vanaf te overzien! De sporenschildpadden zijn relatief nieuw hier, aangezien zij pas in 2013 hun intrede deden. Daarvoor woonden ze in het aangrenzende kopjeverblijf, alleen was het water daar te diep en konden de schildpadden niet badderen. De stekelvarkens wonen hier al sinds de opening in 2008, daarvoor woonden ze in het Mensapengebouw. De stokstaartjes woonden voor 2008 aangrenzend aan het directiegebouw.

Aan de overkant van het vlonder vinden we een zeldzame krokodillensoort: de spitssnuitkrokodil. Twee vrij jonge exemplaren verhuisden in 2016 vanuit Emmen naar Rotterdam. Voorheen woonden hier de oudste dieren in heel Diergaarde Blijdorp: spitssnuitkrokodillen Hakuna en Matata. Dit koppeltje arriveerde ten tijde van de oude Rotterdamsche Diergaarde, heeft het bombardement en de oorlogsjaren wonder boven wonder doorstaan en hebben lange tijd in de Rivièrahal gewoond. Ze hebben hun oude dag samen in de Krokodillenrivier gesleten, waar Hakuna in 2015 een vredige dood stierf nadat haar partner Matata in 2014 overleed. We zullen nooit achter hun ware leeftijd komen, maar ze moeten rond de 90 jaar oud zijn geworden.

Een stukje verderop vinden we links van het vlonder een kopjeverblijf, langs een stroompje. Dit is domein van de Kaapse klipdassen, Afrikaanse knaagdieren die een groot deel van hun leven rondom de rotsen doorbrengen. Vroeger waren er meer diersoorten in dit verblijf. Zo waren er de sporenschildpadden die in 2013 naar een ander deel van de Krokodillenrivier verhuisden en een zeldzame klipspringer die in 2013 aan gezondheidsproblemen stierf – slechts een handjevol klipspringers leeft sindsdien in Europa.

Foto: Jop Kempkes (BB-Facebook/Beheer)

Aan de rechterkant van het vlonder, direct tegenover het kopjeverblijf, vinden we de hoofdbewoners van de Krokodillenrivier: de nijlkrokodillen. Het is een veelvoorkomende diersoort die duidelijk kracht uitstraalt. Helemaal indrukwekkend is het als een van de krokodillen vlakbij de ruit gaat liggen, waardoor je hem of haar tot in detail kan bestuderen. Ze lijken misschien traag, maar vergis je niet! Als ze een prooi in het vizier hebben, schieten ze pijlsnel uit het water en trekken ze hun slachtoffer onder water. Omdat ze niet kunnen kauwen met hun kaken, trekken ze stukken vlees los door de beruchte ‘dodenrol’.

Omdat nijlkrokodillen erg veel voorkomen in gevangenschap en er eigenlijk een licht overschot is ontstaan, fokt Diergaarde Blijdorp niet actief met deze diersoort. Dat houdt ze echter niet tegen! In 2015 kropen drie taaierds uit het ei. Eind 2016 was de stand van zake dat er in ieder geval nog één in leven was, maar in 2017 zijn ze niet meer waar genomen.

Foto: Jennifer Breederveld (BB-Facebook)

Als we de open kas verlaten, is er nog één ruimte voordat we naar het Hart van Afrika gaan. In verschillende verblijven leven verschillende aparte en opmerkelijke diersoorten. Helemaal in het midden van de zaal staat een terrarium met een bescheiden zwerm treksprinkhanen. Eens in de zoveel tijd komt deze diersoort in het nieuws, doordat ze in het wild zulke grote zwermen vormen dat ze hectares aan gewassen in een mum van tijd kunnen kaalvreten. In West-Afrikaanse landen, die sowieso al geregeld met hongersnood te kampen hebben, is dit funest.

Foto: Josien de Vries (BB-Facebook)

Verder zijn er drie verblijven aan de rand van de ‘achthoek’. De dieren die hier wonen zijn klein en lang niet altijd goed te zien, het is echt even zoeken. Eén van deze kleine diertjes is echter een zeer speciale inwoner, voormalig directeur Marc Damen noemde het op de radio zelfs de meest bijzondere inwoner van de Diergaarde: het steppeslurfhondje. Dit kleine zoogdiertje leeft in de dichte kust- en bergwouden van Kenia en Tanzania en voedt zich met kleine insecten die ondergronds leven. Vrouwtje Gloria kwam in 2011 aan in Blijdorp en niet veel later kwam mannetje Gambit erbij, waarmee Blijdorp de eerste Europese dierentuin werd om deze dieren te houden. In 2013 was het tevens een primeur voor de Diergaarde toen slurfhondje Gijs ter wereld kwam. Hij en jonger zusje zijn tegenwoordig in de dierentuin van Antwerpen te bezichtigen en twee andere jongen van Gloria en Gambit wonen in Frankfurt. Nog eens twee nageslachten van dit koppeltje hebben een verblijf gekregen in het Mensapengebouw van de Rivièrahal. Momenteel zet Blijdorp zich in om ‘vers bloed’ uit Amerikaanse dierentuinen te halen, om een goed werkend Europees fokprogramma mee op te zetten. De buren van de steppeslurfhondjes zijn de Soedanese schildhagedissen en de bizarre pannenkoekschildpadden. Het eerstgenoemde reptiel komt van nature voor op de steppes van Zuidoost-Afrika, waar het leeft van insecten en kleine zoogdieren. Opmerkelijk is dat er geen duidelijke overgang van de romp naar het hoofd is. Pannenkoekschildpadden danken hun naam aan hun zeer platte schild. Doordat hun pantser vrij flexibel is, kunnen ze zich opblazen met lucht en zich zo in geval van nood vastklemmen tussen rotsspleten.

Volgende halte: Hart van Afrika!

 

Foto: Jim Louwerens (BB-Facebook). Ze hebben we slurfjes, maar het zijn zeker geen hondjes!


WAAR?

 

6 thoughts on “Afrikaanse Savanne!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *