Hulphond-Experiment dusver geen succes

Foto: Florien de Graaf (BB-Facebook). De proeven met hulphonden begonnen al dit voorjaar.

‘Hulphonden moeten overal welkom zijn’, zo luidt het in 2016 door Nederland geratificeerde VN-Verdrag met betrekking tot gehandicapten. In praktijk is het echter moeilijk gebleken om deze maatregel door te voeren op veel plekken en Diergaarde Blijdorp heeft ook moeite met de regel. Sinds het begin van dit jaar probeert de Diergaarde een oplossing te vinden, maar testrondjes met assistentiehonden zijn tot op heden niet geslaagd.

Aanvankelijk was het plan om een route op te stellen die mensen met hulphonden toch een leuk dagje Blijdorp kon bezorgen. Om te beginnen vallen alle doorloopverblijven af: hoewel hulphonden getraind zijn om niet te bijten, valt de veiligheid van de Blijdorp-bewoners daar simpelweg niet te garanderen en er moet ook rekening worden gehouden met het overbrengen van infecties. Ook moeten de viervoeters uit de buurt blijven van onder meer antilopen en apen, daar kunnen ze namelijk heftige schrikreacties teweeg brengen. Inmiddels is echter duidelijk geworden dat het geen kwestie van wegstrepen wordt, maar een kwestie van kijken wat wél kan.

Zo blijken ook de grote katachtigen teveel gevraagd. Over de Sumatraanse tijgers in het specifiek meldt het AD: ”die zorgden voor nogal wat reacties bij onze honden, soms best wel heftige.” Het tropische klimaat in Amazonica en de Krokodillenrivier bleken eveneens een no-go te zijn en om die reden lijkt het er ook op dat Taman Indah en mogelijk zelfs het Oceanium niet hulphond-bestendig zijn. Wanneer er zoveel verblijven afvallen, komt ook een ander probleem boven water: sommige probleemloze verblijven liggen te midden van risicogebieden.

De Diergaarde gaat stug door met de proeven, zo benadrukt woordvoerster Eveline Lentz-Mulder van KNGF: ”dit soort attracties moeten toegankelijk  zijn voor mensen met een beperking.” Een definitieve route zal echter op z’n vroegst in het najaar verschijnen, laat Blijdorp weten. Het weigeren van iemand met (officieel gecertificeerde) hulphond valt tegenwoordig onder discriminatie en is dus bij wet strafbaar. Niet alleen dierentuinen hebben moeite met de overschakeling, ook restaurants en taxichauffeurs hebben zich tevergeefs beroepen op praktische bezwaren waaronder hygiëne en allergieën. Ook GaiaZOO en Apenheul weigeren vooralsnog hulphonden.

Plattegrond: Blijdorper Bende. Kaart met verblijven die om één of meer redenen waarschijnlijk voor problemen zullen zorgen bij proeven met hulphonden, gebaseerd op door Blijdorp genoemde bezwaren. Exacte resultaten kunnen uiteraard anders uitwerken.

Nieuwjaarslezing 2018

Foto: Marcel Kreuger (Vrienden van Blijdorp)

In de vroege ochtenduurtjes van 14 januari dromden de Vrienden van Blijdorp samen bij het Oceanium waar, met uitzicht op het Haaienbassin, directeur Erik Zevenbergen het nieuwe jaar van de Diergaarde inluidde. In een speech die volgens menig aanwezige zeker een applausje waard was, sloot hij 2017 af en onthulde hij de toekomstplannen van de dierentuin voor 2018 en de jaren die komen gaan. Op verzoek van de directeur delen we geen foto’s van de presentatie, afgezien van een paar kiekjes van Vrienden-voorzitter Marcel Kreuger.

2017 was zo slecht nog niet. Met 1,4 miljoen bezoekers trok het park iets minder bekijks dan in 2016, toen dat aantal rond de anderhalf miljoen lag. Er waren afgelopen jaar dan ook geen grote verblijven geopend. Qua dierennieuws was het echter een topjaar: twee jonge neushoorns, twee jonge okapi’s en een heleboel ander jong grut passeerden de revue. Tot de nieuwe diersoorten behoorden o.a. de slanke lori’s, belangers toepaja’s, de teugelijsvogel, buissnavelvissen en twee soorten pijlgifkikkers. Blijdorper Bende heeft publieksprijzen uitgedeeld aan de meest populaire gebeurtenissen: klik HIER om de uitslag te bekijken!

Hoewel het NRC haar uitspraken over de vermeende totale bouwstop van eind vorig jaar nog niet heeft teruggenomen, laat Erik Zevenbergen weten dat de dierentuin in het 55-jarige jubileumjaar van de Vrienden van Blijdorp niet stil zal zitten. De focus ligt op de stapsgewijze verbouwing van het Oceanium. Als tweede fase van dit project (met de transformatie van de Florida-Tunnel en Murenenhoek naar het Great Barrier Reef in 2016 als eerste fase) zal dit jaar het Natuurbehoudscentrum gerealiseerd worden. De plannen voor de verbouwing van de Zee van Cortez tot Natuurbehoudscentrum zijn grotendeels ongewijzigd gebleven. In dit gedeelte van het Oceanium worden in meerdere verblijven een selectie van de meest bedreigde diersoorten die de dierentuin rijk is ondergebracht.. Denk aan de Egyptische landschildpad, de doornstaartagame, de Annam-waterschildpad, de McCords slangenhalsschildpad (vuur)salamanders, het gilamonster, de krokodilstaarthagedis en de Antilliaanse leguaan, maar ook minder bedreigde soorten zoals als de renkoekoek. Langs een van de muren komt een nieuwe broedruimte. De nadruk zal hier liggen op het educatieve aspect, onder meer door de aanwezigheid van een ‘doe-tafel’ voor kinderen. Dit project wordt mogelijk gemaakt door een donatie van de Vrienden van Blijdorp die een groots bedrag van €100.000,- bedraagt.

‘Eiland Hoppen’, het onderdeel Oceanium 2.0 dat in de loop van 2018 en 2019 uit de grond zal worden gestampt, moet een beleving worden waar duidelijk moet worden hoe divers de verschillende eilanden van de uithoeken van de planeet zijn. Blijdorp hoopt nu een stukje van deze schoonheid naar Rotterdam te halen. Wie kent de prachtige natuurdocumentaires over bijvoorbeeld de Galapagoseilanden niet? Dit idee, dat al langer op tafel ligt, is verder uitgewerkt sinds vorige plannen bekend werden gemaakt. Dit project wordt echter meer nieuwbouw dan verbouw.

Het gebied Eiland Hoppen wordt grotendeels een aanbouw tegen de bestaande buitenmuren van het Oceanium. De bestaande kas voor de reuzenschildpadden wordt helemaal doorgetrokken tot aan het terrein waar momenteel geen dierenverblijven staan. In deze kas wordt de continentale indeling losgelaten, zoals ook al het geval is met het beoogde bestand van het te bouwen Natuurbehoudscentrum en de plaatsing van het Great Barrier Reef. Het nieuwe gebied wordt betreden na de Falklands, waar de pinguïns huizen.

Foto: Tom van Deuren

Het eerste deel heeft als thema ‘Madagaskar’. Deze keuze lijkt te suggereren dat het plan om een Madagaskarbiotoop te creëren in de Grote Vijver definitief van de baan is. Een prominent onderdeel van dit stukje Madagaskar wordt een doorloopvolière voor ringstaartmaki’s in de buitenlucht, die uitsluitend te betreden zal zijn via het Oceanium. Uit de concepten die vertoond zijn tijdens de presentatie, kunnen we een idee krijgen hoe het geheel eruit zal zien ook, al kan er nog veel veranderen. Nogmaals, wij hebben geen toestemming om die beelden te delen en zullen het dus met een woordelijke omschrijving moeten doen.

In plaats van de bestaande afslag naar rechts na de ijsschotsen, gaat het nieuwe pad naar links na de schuifdeuren. Aan de wand wordt informatie gegeven over het unieke natuur op Madagaskar. In diezelfde gang zijn de binnenverblijven van de ringstaartmaki’s te zien. De groep ringstaartmaki’s die momenteel gehuisvest wordt op het eiland bij de Tijgerkreek, zal hier naartoe verhuizen. Er wordt nog gekeken of er bijvoorbeeld ook vari’s gehouden zullen worden. Die gang leidt vervolgens direct naar het doorloopverblijf van de lemuren.

Deze volièreconstructie, die bij de presentatie ook wel het ‘Eric Hille’-verblijf werd genoemd, komt op de locatie van het huidige manenwolvenverblijf. Momenteel woont er één jong vrouwtje van deze soort in Rotterdam en het lijkt er niet op dat er in de nabije toekomst een soortgenoot voor haar kan worden gevonden, noch kan ze ergens anders in Blijdorp gehouden worden, dus waarschijnlijk zal zij naar een andere dierentuin verhuizen. Dit verblijf zal niet goed zichtbaar zijn vanaf het hoofdpad dat langs deze volière loopt en dus niet ‘overvloeien’ in het aangrenzende themagebied Zuid-Amerika.

Het pad in het doorloopverblijf maakt een rondje door de volière en gaat vervolgens weer naar binnen. Dan kom je terecht in een ruimte die is afgeschermd van de andere twee derde van de nieuwe kas. De precieze invulling van deze ruimte is nog niet bekend, maar op de ontwerpen is rekening gehouden met enkele verblijven voor kleine diersoorten die er geplaatst kunnen worden en het feit dat dit gedeelte van de kas wordt afgescheiden van de rest, zou kunnen betekenen dat er ook wordt nagedacht over het houden van vogels.

Foto: Karin Seltenrijch (BB-Facebook)

Via het ‘Komodo Ranger Station’, een educatief punt dat ook als sluis tussen de twee delen van de kas zal fungeren, kom je in de ruimte die zal worden toegewijd aan het Indonesische eiland Komodo en aan de Galapagoseilanden. Zoals voor de hand ligt, zullen de Komodovaranen en Galapagos reuzenschildpadden hier centraal staan. Opmerkelijk is dat er alweer geïnvesteerd wordt in een onderkomen voor de Komodovaranen – in 2012 hebben de Vrienden van Blijdorp immers nog een nieuw verblijf gefinancierd in het Aziëhuis. Dit verblijf bleek eigenlijk slechter dan hun oude onderkomen in de Rivièrahal.

In het oude verblijf konden ze graven, het was aangekleed met echte planten en er was meer loopruimte voor het paartje. In het Aziëhuis joegen de twee elkaar op en wanneer het rolluik naar beneden was om de varanen te scheiden, waren de twee ruimtes alsnog kleiner dan wenselijk. De grote nadelen van de Rivièrahal zijn echter dat de stookkosten de pan uit reizen, er geen gedeelte is om te zwemmen en het, daar het niet op biotoop is ingedeeld, veel te wensen overlaat op educatief gebied. Hopelijk zal het onderkomen in het Oceanium het beste van twee werelden combineren. Zo wordt in het ontwerp aangegeven dat de twee varanen standaard gescheiden worden gehouden en kunnen ze er zwemmen. Wat er gebeurt met de oude verblijven van de Komodovaranen, staat nog niet vast.

Visueel worden de twee helften gescheiden van elkaar met beplanting. Er wordt nagedacht om het verder van elkaar te splitsen door nog een hut met educatie over de Galapagos te maken langs het pad. Deze route gaat overwegend langs de buitenbocht van de kas, al komt er misschien een korte route die in het hoogseizoen open gaat. Het verblijf voor de schildpadden, in tweeën gesplitst door het bezoekerspad, maar dat via een verbinding onder het pad langs alsnog in één geheel vormt, wordt verder aangekleed met water en gestolde ‘lavastromen’.

Foto: Jop Kempkes (BB-Facebook/Beheer), situatie per 8 januari 2018.

Dan over die andere monsterklus, aan de andere kant van de Diergaarde: de restauratie van het Roofdieren-Gebouw. Al meerdere jaren wordt daar nu gewerkt aan een verblijf voor gelada’s, maar door vele problemen die veroorzaakt werden door de status als rijksmonument van dat gebouw en de grootschalige budgetoverschrijdingen kwam de bouw meerdere malen helemaal stil te liggen. Het einde is gelukkig in zicht, zo laat Erik Zevenbergen weten: de binnenverblijven zijn gebruiksklaar! Dat mag ook wel, want binnenkort komt een tweede groep gelada’s aan in Rotterdam en die zullen voorlopig daar worden ondergebracht. Medio 2016 kwam er al een harem aan, die sindsdien wordt gehouden in een achter de schermen verblijf bij het Henri Martinhuis.

Het oorspronkelijke idee was om in het verblijf van de samengevoegde roofdierterrassen een hooglandbiotoop te laten zien en in het verblijf aan de andere kant meer een rotsachtig verblijf te maken. Er waren wel enkele rotsen gepland aan de kant van de roofdierterrassen, maar op verzoek van de stamboekhouder van de gelada’s zullen hier nu twee extra rotsen bij komen, om aan de (klim)behoeften van de dieren te voorzien. De Vrienden van Blijdorp zullen dit met een gift van €50.000,- mogelijk maken. Verder moet de netconstructie nog gemaakt worden en moet het nodige aankleden gedaan worden. Het nieuwe geladaverblijf moet in de eerste helft van dit jaar geopend worden.

Twee andere aangekondigde verbouwingen (het zou Rotterdam immers niet zijn) zullen bij de Savanne plaatsvinden. Het kijkpunt over zowel het zebra- als giraffeverblijf bij de Lelievijver-fontein wordt onder handen genomen. De Koedoekraam wordt vervangen door een verbeterd horecapunt om de knooppunten zoals de Lepelaar en de Oewanja Lodge te ontzien op drukke dagen. De route van het treintje wordt ook enigszins verlegd om voor minder overlast te zorgen.

Al met al, 2018 belooft als vanouds een prachtig jaar te worden voor Blijdorp.

NRC: “Financiële wanorde Blijdorp”

Diergaarde Blijdorp balanceert meer dan ooit op de financiële afgrond. Althans, dat beweert het NRC in een artikel getiteld ‘Financiële wanorde bij Blijdorp‘. In het stuk worden allerlei verwijten gemaakt naar mensen die hoge functies hebben of hadden in de dierentuin, die er gezamenlijk voor zouden hebben gezorgd dat het rammelt in het huishoudboekje. Maar in hoeverre is dit waar?

Het NRC meldt dat, in een uitgelekte email naar de afdelingshoofden van de dierentuin, de directeur grote zorgen heeft geuit over de geldsituatie van het instituut. Zo overschrijden projecten van de dierentuin het budget in veelvoud, kunnen kortlopende schulden wellicht niet worden afbetaald en zou de directie maar weinig grip hebben op de algehele financiële situatie.

Verder baseert het NRC zich op twee medewerkers die naar het mediaconcern toe zijn gestapt. Zij zouden bang zijn dat zij binnenkort niet meer betaald kunnen worden. Ook waren ze het niet eens met de werkwijze van Jaap de Jong, de interim-directeur die het na het vertrek van Marc Damen tijdelijk voor het zeggen had. Hij zou namelijk als ZZP’er aangesteld zijn, ook al was hij al tijden actief voor de organisatie. De werknemers claimen ook dat hij meer zou hebben verdiend dan de balkenendenorm, die per 2017 €178.000,- bedroeg. De Partij voor de Dieren, die willens en wetens tegen dierentuinen in het algemeen is, eist ook helderheid van de Rotterdamse gemeente. Bewijs voor het vermeende salaris van De Jong of het ZZP-contract wordt overigens niet naar voren gebracht door het NRC.

Ook klaagden de medewerkers over het toenemend aantal tijdelijke aanstellingen, terwijl vast personeel doorbetaald thuis zat. Dit zou volgens een van hen maar liefst een kostenplaatje van een miljoen euro hebben opgeleverd. Verder wordt de interim-manager voor publieksservice, de heer De Waard, ervan beschuldigd meer dan de balkenendenorm te hebben verdiend en zou hij drie nachten per week in het Van der Valk-hotel bij Blijdorp hebben overnacht in verband met de reistijd van en naar zijn woonplaats Almere. Belangrijk om te melden, ook hiervoor wordt geen bewijs op tafel gelegd.

Verder zou Zevenbergen hebben aangegeven dat alle geplande of recent begonnen projecten per direct stil moeten worden gelegd. Dit zou inhouden dan de gehoopte verbouwingen van bijvoorbeeld Taman Indah en de Rivièrahal of de aanleg van een Madagaskar-biotoop er voorlopig niet inzitten. Ook de geleidelijke opknapbeurt van het Oceanium zou significante vertraging kunnen oplopen. De restauratie van het Roofdieren-Gebouw gaat wel gewoon door en moet in 2018 worden afgerond.

Diergaarde Blijdorp heeft beperkt gereageerd op al deze aantijgingen. Woordvoerster Constance Alderlieste gaf aan dat de dierentuin de komende tijd helemaal niet verwacht grootschalig verlies te draaien en dat ze niet op de hoogte is van overnachtingen bij Van der Valk. Wat de interimmers betreft, in een recent interview gaf Erik Zevenbergen aan naar een vast team toe te werken.

Wat gelijk opvalt is dat, volgens het NRC, de directeur in die email zou hebben gezegd dat hij de begroting voor 2018 ”realistischer zal opzetten” dan in het voorafgaande jaar is gebeurd. De verantwoordelijkheid daarvoor wordt echter gedeeld door meerdere partijen en ook nog eens gecontroleerd en beoordeeld door de Raad van Toezicht. Het zou kunnen zijn dat begrotingen in het verleden niet volledig accuraat waren, maar dit was dan zeker niet opzettelijk of zonder de realiteit in acht te nemen gedaan. Deze uitspraak lijkt dus nogal uit zijn context te zijn gehaald door de redactie.

Dat de dierentuin al jaren een economisch zorgenkindje is, is geen geheim. De voornaamste reden hiervoor is echter geen wanbeleid, zoals het artikel suggereert, maar bezuinigingen en wetgeving. De gemeentesubsidie is binnen enkele jaren afgenomen van ruimschoots 5 miljoen euro tot 8 ton. Hierdoor moest toenmalig directeur Marc Damen het personeel drastisch verminderen om de situatie houdbaar te maken.

De rits rijksmonumenten binnen de dierentuin zijn ook meer een vloek dan een zegen, zo bleek de afgelopen jaren. De meeste hiervan waren drastisch aan onderhoud toe, maar bij het renoveren van monumenten komt de Commissie voor Welstand en Monumenten om de hoek kijken en meestal een stokje ervoor steken. Neem de besteding van het zogenaamde jubileumgeschenk, een cadeautje van de gemeente in 2007. De discussies met zowel de welstandscommissie als de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed hebben voor een budgetoverschrijding van €800.000,- gezorgd. Meer dan de helft van het totale geschenk is opgegaan aan extra uren voor de architecten, aannemers en projectleiding door de vertragingen bij de verschillende projecten die werden gefinancierd met dit geld.

De publiekgemaakte jaarverslagen beamen dat, zoals de woordvoerster ook al aangaf, Blijdorp helemaal geen verlies op de exploitatie voor 2018 verwacht. Het klopt wel dat er geen budget is voor de broodnodige restauratie van de Rivièrahal en dat, door de ambtelijke molen, het ook krap gaat worden met de bouw van het geladaverblijf en de opknapbeurt van het Oceanium.

Al met al, in hoeverre is dit NRC-artikel sensatiezucht? Door de totale afwezigheid van bewijs is het moeilijk te zeggen, voornamelijk met de vermeende salarissen van de voormalige interim-directeur en de interim-servicemanager. Het artikel lijkt een kern van waarheid te bevatten, maar om van totale wanorde te spreken is overdreven.

UPDATE 04/01/2018: directeur Erik Zevenbergen heeft bij RTV Rijnmond bevestigt dat het NRC zaken heeft overdreven. ”Het is jammer dat door mensen buiten de Diergaarde zaken zo worden uitvergroot. We hebben er gewoon heel veel zin in en we gaan met genoeg projecten aan de slag in 2018.” Verder ligt de organisatie toe dat er geen overschrijding van de Balkenende-norm is.

Leerwerkplaats Blijdorp

Stralend schudden ze elkaar de hand: ‘onze’ directeur Erik Zevenbergen en Bertho Rombout, directeur MBO Horeca en Toerisme bij het Albeda College. Voor hen ligt een intentieverklaring op tafel, waarin staat dat dat de Diergaarde en het opleidingsinstituut samen voor een leerwerkplaats gaan zorgen. ”We zien veel kansen om studenten op een andere manier kennis en vaardigheden aan te leren”, aldus Zevenbergen.

Diergaarde Blijdorp is een veelzijdige organisatie: naast de dierenverzorgers en botanisten zijn er ook mensen werkzaam bij de horecapunten. Erik Zevenbergen, voorheen werkzaam in het onderwijs, ziet hier gelijk kansen. ”Denk alleen al aan de diverse horecagelegenheden die we hebben en de verschillende facetten die daarbij aan bod komen.”

Bertho Rombout: ”De horeca-opleidingen passen hier uitstekend in maar we zien ook mogelijkheden op het gebied van beveiliging en leisure & hospitality. Blijdorp biedt ons prachtige leerwerkplaatsen in haar restaurants, maar ook bij ontvangst en begeleiding van gasten, het optimaliseren van de gastbeleving en de facilitaire kant.”

Met de te creëren leerwerkplaats moet het theoretische aspect van Albeda samenkomen met de praktijk van de dierentuin. Hiermee gaan de wensen van Albeda, dat de studenten voorbereidt op de regionale arbeidsmarkt, en Diergaarde Blijdorp, dat de bezoekerservaring in een hoog vaandel houdt en ook een bijdrage wil leveren aan de maatschappij, in vervulling. Binnen de voorgenomen samenwerking worden ook andere opleidingen van Albeda betrokken waaronder die van het Startcollege en het College Economie & Ondernemen.

Foto: Diergaarde Blijdorp (blijdorp.nl)